Wydawc\u0105 powy\u017cszego opracowania jest Stowarzyszenie ,,Z Siedzib\u0105 w Warszawie\u201d. U\u015bmiecham si\u0119. Nietuzinkowa nazwa, to gwarant spotkania podobnie nieszablonowych, osobliwych Postaci. W tym miejscu niskie uk\u0142ony kieruj\u0119 do Pani Edyty O\u0142dak, Prezes Stowarzyszenia, dzi\u0119ki kt\u00f3rej ten niepowtarzalny Przewodnik trafi\u0142 w moje d\u0142onie. Serdecznie Dzi\u0119kuj\u0119 \ud83d\ude42<\/p>\n\n\n\n
Nie ukrywam, ju\u017c sam format by\u0142 dla mnie mi\u0142ym zaskoczeniem.\nZazwyczaj Przewodniki posiadaj\u0105 wymiar kieszonkowy, lub niewiele od niego\nodbiegaj\u0105cy. Niezwyk\u0142o\u015b\u0107 jak wida\u0107 objawia si\u0119 zar\u00f3wno w skali jak i wn\u0119trzu. A\nono jest wybitne. Nie ukrywam, \u017ce s\u0142abo\u015b\u0107 mam zar\u00f3wno do obrazu jak i zawartej\ntre\u015bci. S\u0142owa przemawiaj\u0105 z nies\u0142ychan\u0105 moc\u0105. Obraz dope\u0142nia tajemnicy. <\/p>\n\n\n\n
Szacunek i Podziw obliguj\u0105 mnie, by wymieni\u0107 Autor\u00f3w\nopowie\u015bci zawartych w powy\u017cszym Przewodniku: Katarzyna Kuzko \u2013 Zwierz, Ewa\nKalnoj \u2013 Ziajkowska, Marek Piwowarski, Piotr Tyszko \u2013 Chmielowiec, Mateusz\nKorbik, Pawe\u0142 Dunin \u2013 W\u0105sowicz. Niezwyk\u0142a\nto Przyjemno\u015b\u0107 Pa\u0144stwa czyta\u0107. Obraz, fotografie to Pawe\u0142 Heppner. Doceniam,\njestem pe\u0142en uznania. <\/p>\n\n\n\n
Pani Edyto, nad wyraz wysmakowany ten Pa\u0144stwa Projekt.<\/p>\n\n\n\n
A\u017c \u017cal, \u017ce we wpisie tym, nie spos\u00f3b odda\u0107 Pa\u0144stwa ca\u0142ego pi\u0119kna, serca w\u0142o\u017conego, poszukiwa\u0144. \u017bywi\u0119 jednak nadziej\u0119, \u017ce mo\u017ce cho\u0107 w minimalny spos\u00f3b przyczyni\u0119 si\u0119, by kto\u015b zechcia\u0142 si\u0119gn\u0105\u0107, skorzysta\u0107, pozna\u0107, ubogaci\u0107 swoje wn\u0119trze. By spojrze\u0107 na Warszaw\u0119 od zupe\u0142nie innej strony, by wznie\u015b\u0107 sw\u00f3j wzrok, by przystan\u0105\u0107. Osobi\u015bcie bliskie mi takie poznawanie, niespieszne, w powolnym smakowaniu, oddychaniu, dotykaniu. Podczas swoich warszawskich spacer\u00f3w by\u0142o mi dane pozna\u0107 kilka drzew, te\u017c tych, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 na stronicach niniejszego Przewodnika. <\/p>\n\n\n\n
Aby tradycji sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107, pozw\u00f3lcie, by przem\u00f3wili sami Autorzy. Ka\u017cdy rozdzia\u0142 po\u015bwi\u0119cony jest innemu gatunkowi drzewa. Na kartach ksi\u0105\u017cki znalaz\u0142o si\u0119 ich ponad trzydzie\u015bci. A ka\u017cda opowie\u015b\u0107 niezwyk\u0142a. Zadziwiaj\u0105ca. Niecodzienna. Mocno i wyra\u017anie zapadaj\u0105ca w pami\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n
,,W drzewach zachwyca mnie ich zakorzenienie w konkretnym, niezmiennym miejscu. Stoj\u0105 \u2013 czasem przez setki lat \u2013 i cicho obserwuj\u0105 nasze \u017cycie. Teraz role si\u0119 odwr\u00f3ci\u0142y. Fotograf, obserwuj\u0105c z konkretnego miejsca drzewo, ma na jednym zdj\u0119ciu uchwyci\u0107 to, czego ono do\u015bwiadcza\u0142o latami. Punktem wyj\u015bcia tej refleksji jest czas \u2013 rozumiany nie tylko jako powolny up\u0142yw, ale r\u00f3wnie\u017c jako proces, dzia\u0142anie. Na marginesie pojawia si\u0119 te\u017c pytanie o kondycj\u0119 samej fotografii. Zdj\u0119cia zosta\u0142y wykonane w r\u00f3\u017cnych porach dnia. W dzie\u0144, w nocy, w pe\u0142nym s\u0142o\u0144cu i w zupe\u0142nej ciemno\u015bci. To, co je \u0142\u0105czy, to bardzo d\u0142ugi czas na\u015bwietlania: od kilku minut do kilku godzin. Pozwoli\u0142o to na zamkni\u0119cie w jednej fotografii du\u017co wi\u0119kszego fragmentu z \u017cycia drzewa ni\u017c niewiele m\u00f3wi\u0105cy u\u0142amek sekundy. Pozwoli\u0142o te\u017c poby\u0107 z drzewem d\u0142u\u017cej ni\u017c przez kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 potrzebn\u0105 na zrobienie zdj\u0119cia za pomoc\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnych narz\u0119dzi. Ka\u017cdy, wi\u0119kszy lub mniejszy ruch trawy, ga\u0142\u0119zi czy li\u015bcia pozostawi\u0142 na zdj\u0119ciu sw\u00f3j \u015blad, ale poruszaj\u0105cy si\u0119 szybciej ludzie po prostu z obrazu znikn\u0119li.”<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,W naszym codziennym patrzeniu pod nogi drzew cz\u0119sto nie widzimy. Mijamy je, albo raczej one nas mijaj\u0105 ponad kr\u00f3tkimi naszymi perspektywami. Rosn\u0105 zwykle gdzie\u015b obok. Tam, gdzie nam nie przeszkadzaj\u0105. A je\u015bli przeszkadzaj\u0105, s\u0105 usuwane. S\u0105 raczej t\u0142em ni\u017c figur\u0105 zdarze\u0144. Nie wymagaj\u0105 uwa\u017cno\u015bci, wi\u0119c na co dzie\u0144 si\u0119 na nich nie skupiamy. W tej ksi\u0105\u017cce jest inaczej. Tu zamierzyli\u015bmy drzewa dostrzec. A przez nie \u2013 opowiedzie\u0107 o Warszawie oraz jej mieszkankach i mieszka\u0144cach.”<\/em><\/p>\n\n\n\n Jab\u0142o\u0144 Sendlerowej<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n ,,Chodzimy po mie\u015bcie mierzy\u0107 drzewa. W\u015br\u00f3d nich jest jab\u0142onka, kt\u00f3ra wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych artyku\u0142\u00f3w prasowych ma rosn\u0105\u0107 na Ochocie w ogrodzie przy ulicy Lekarskiej 9. Na pocz\u0105tku, zmyleni z daleka \u015bwiec\u0105c\u0105 na murze dziewi\u0105tk\u0105, trafiamy przypadkiem pod s\u0105siedni adres \u2013 na ulic\u0119 Filtrow\u0105. Ten kwarta\u0142 s\u0105siaduje podw\u00f3rkiem z ogrodami dom\u00f3w przy ulicy Lekarskiej, lecz mieszkaj\u0105cy tam m\u0119\u017cczyzna nie s\u0142ysza\u0142 o jab\u0142once Sendlerowej ani nie kojarzy\u0142 \u017cadnego ogrodu, gdzie mog\u0142aby rosn\u0105\u0107. Gdy trafiamy pod w\u0142a\u015bciwy adres, nie zostajemy wpuszczeni, gdy\u017c starsza pani, w\u0142a\u015bcicielka domu i ogrodu, jeszcze \u015bpi. Jeste\u015bmy uparci. Docieramy do ogrodu przez furtk\u0119 od strony ulicy Filtrowej i znajdujemy ogr\u00f3d niezwyk\u0142y. Ci\u0119\u017cko dobra\u0107 w\u0142a\u015bciwy epitet: magiczny, tajemniczy, ob\u0142\u0119dny. \u017badne s\u0142owo nie opisuje tego, co si\u0119 nam objawi\u0142o \u2013 niezwykle rzadkie zespolenie ludzkiego ducha z procesami natury, kt\u00f3re jest najwi\u0119kszym pragnieniem sztuki ogrodniczej. Kto nie widzia\u0142 takiego ogrodu, ten \u017cadnego nie widzia\u0142. Nie odwa\u017cyli\u015bmy si\u0119 wej\u015b\u0107 do \u015brodka, mimo \u017ce furtka by\u0142a otwarta. Zrobili\u015bmy kilka zdj\u0119\u0107 i odnotowali\u015bmy, \u017ce jab\u0142onka jest tylko martwym pniem obro\u015bni\u0119tym g\u0119stymi splotami bluszczu i d\u0142awisza okr\u0105g\u0142olistnego, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 jab\u0142onk\u0119 udusi\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n Wracam nast\u0119pnego dnia. Tym razem udaje mi si\u0119 wej\u015b\u0107 do domu. Dom, tak jak ogr\u00f3d, jest niezwyk\u0142y \u2013 jak z ba\u015bniowej inscenizacji teatralnej. Panuje w nim zdumiewaj\u0105cy \u0142ad setek przedmiot\u00f3w u\u0142o\u017conych w mistern\u0105 scenografi\u0119. Wszystko tu jest zaskakuj\u0105ce. Podobnie jak w ogrodzie, gdzie ka\u017cdy element: kupka gruzu, porzucone blachy, narz\u0119dzia, donice, pn\u0105cza, mury \u2013 wszystko, a jest tego ogrom \u2013 tworzy co\u015b, co nazwa\u0142bym emanacj\u0105 duszy jego pani, Hanny Rechowicz, gospodyni domu i ogrodu.<\/em><\/p>\n\n\n\n W drodze do jab\u0142onki Sendlerowej wkroczy\u0142em w zupe\u0142nie inn\u0105 histori\u0119. Opisywan\u0105 w ksi\u0105\u017ckach, filmach i licznych artyku\u0142ach histori\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci Rechowicz i jej m\u0119\u017ca. To materia\u0142 zdecydowanie na osobn\u0105 wystaw\u0119 i publikacj\u0119. Pani Hanna wspomina o po\u015bwi\u0119conej im ksi\u0105\u017cce Maxa Cegielskiego, kt\u00f3ra jest opowie\u015bci\u0105 o sztuce \u017cycia. Nie o tw\u00f3rczo\u015bci i perypetiach, lecz w\u0142a\u015bnie o sztuce \u017cycia, kt\u00f3ra emanuje z domu, ogrodu, elewacji, mozaik, obraz\u00f3w, zdj\u0119\u0107 \u2013 z wszystkiego, co j\u0105 otacza.<\/em><\/p>\n\n\n\n A co z jab\u0142onk\u0105? Ot\u00f3\u017c okazuje si\u0119, \u017ce nie jest drzewem Ireny Sendler, lecz Jadwigi Piotrowskiej, mamy Hanny Rechowicz. Piotrowska i Sendler w czasie powstania warszawskiego spisuj\u0105 nazwiska dzieci. Po powstaniu Jadwiga zakopuje pod jab\u0142onk\u0105 s\u0142oik z kartotek\u0105 wraz z innymi kosztowno\u015bciami, kt\u00f3rych nie mo\u017ce wzi\u0105\u0107 w czasie deportacji z Warszawy. Po powrocie do miasta zastaje ogr\u00f3dek przekopany, podobnie jak ogr\u00f3dki s\u0105siad\u00f3w. Szabrownicy wiedzieli bowiem, \u017ce nie wszystkie cenne rzeczy mieszka\u0144cy mogli ze sob\u0105 wzi\u0105\u0107, uciekaj\u0105c. Kosztowno\u015bci nie by\u0142o, ale s\u0142oik pozosta\u0142. W powszechnej pami\u0119ci zapisuje si\u0119 Irena. Mimo \u017ce w ka\u017cdej ksi\u0105\u017cce o dzia\u0142aniach Sendlerowej mowa jest r\u00f3wnie\u017c o Piotrowskiej, jej posta\u0107 schodzi na drugi plan. Lekarska 9 by\u0142a miejscem, przez kt\u00f3re przewin\u0119\u0142o si\u0119 sporo dzieci \u2013 nie tylko zreszt\u0105 \u017cydowskich \u2013 ratowanych przez Jadwig\u0119, czasem z udzia\u0142em, czasem bez udzia\u0142u Ireny Sendler. Opowie\u015bci o szmuglu dzieci przez Warszaw\u0119, czy przewo\u017ceniu ich do klasztor\u00f3w poza miastem s\u0105 jak sceny z filmu sensacyjnego. Jadwiga Piotrowska moc\u0105 determinacji, pomys\u0142owo\u015bci, ale te\u017c szcz\u0119\u015bliwych przypadk\u00f3w umyka przed okupacyjn\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 za swoje dzia\u0142ania. Historia na osobna ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/em><\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b jab\u0142onka Jagi stoi w ogrodzie martwa, poro\u015bni\u0119ta bluszczem posadzonym przez jej c\u00f3rk\u0119 Hann\u0119. A jab\u0142onka Ireny Sendlerowej, a w\u0142a\u015bciwie dwie, zosta\u0142y w 2007 roku posadzone w innym miejscu \u2013 przy muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN przez dyrektorki bawarskiej szko\u0142y im. Ireny Sendler oraz uczni\u00f3w warszawskiej szko\u0142y im. Krzysztofa Kamila Baczy\u0144skiego. Opowiadam pani Hannie historie niekt\u00f3rych drzew. R\u00f3wnie\u017c one okazuj\u0105 si\u0119 nieco inne od obiegowych przekaz\u00f3w. Opowie\u015bci powtarzane wielokrotnie zaczynaj\u0105 si\u0119 mija\u0107 z faktami, s\u0105 niekompletne, cz\u0105stkowe, zmy\u0142kowe. \u201eTak to jest \u2013 m\u00f3wi pani Hanna \u2013 historia taka ju\u017c jest\u201d. Tylko dzie\u0142o jest kompletne. Jest go tyle, ile jest, i cho\u0107 jest wytworem imaginacji, dzi\u0119ki swojej materialno\u015bci staje si\u0119 kompletne jak dom i ogr\u00f3d przy ulicy Lekarskiej 9 oraz wype\u0142niaj\u0105ce je dzie\u0142o sztuki \u017cycia Hanny Rechowicz.<\/em>„<\/p>\n\n\n\n Robinia akacjowa<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n ,,Akacja, a w\u0142a\u015bciwie grochodrzew albo robinia bia\u0142a lub akacjowa (Robinia pseudoacacia L.), bo tak r\u00f3\u017cnie nazywa si\u0119 to drzewo, nale\u017cy do rodziny bobowatych. Do tej samej, co akacje w\u0142a\u015bciwe, zwykle o \u017c\u00f3\u0142tych kwiatach, rosn\u0105ce g\u0142\u00f3wnie w krajach tropikalnych. Do niedawna podrodzin\u0105 bobowatych by\u0142y mimozowe, do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142y opr\u00f3cz akacji i robinii tak\u017ce mimozy o r\u00f3\u017cowych kwiatach. Jednak kiedy Czes\u0142aw Niemen w piosence Wspomnienie do s\u0142\u00f3w Juliana Tuwima \u015bpiewa\u0142: \u201eMimozami jesie\u0144 si\u0119 zaczyna, \/ z\u0142otawa, krucha i mi\u0142a\u201d, nie \u015bpiewa\u0142 o drzewach, lecz o naw\u0142oci nazywanej czasami \u2013 nie wiadomo dlaczego \u2013 polsk\u0105 mimoz\u0105, kt\u00f3ra nale\u017cy do rodziny astrowatych i jest bylin\u0105. W ostatnich latach \u017cycia Niemen mieszka\u0142 na ulicy Wieniawskiego, gdzie rosn\u0105 wspania\u0142e stare robinie akacjowe odmiany Umbraculifera. To jedna z najbardziej warto\u015bciowych odmian drzew ulicznych w Polsce. M\u0142ode okazy maj\u0105 pokr\u00f3j bardzo regularny, kulisty, z wiekiem staj\u0105 si\u0119 parasolowate, podobne do klasycznych akacji, a na staro\u015b\u0107 ich korona rozlu\u017ania si\u0119 i drzewo 37 przybiera postaci coraz bardziej malownicze. Drzewa te rosn\u0105 te\u017c na ulicy Pi\u0119knej w Warszawie, przy parku Ujazdowskim, ambasadzie francuskiej i sejmie, a na jednej z nich od dziesi\u0105tek lat ro\u015bnie brzoza, stanowi\u0105c przyk\u0142ad niezwyk\u0142ej koegzystencji dw\u00f3ch gatunk\u00f3w drzew. Wr\u00f3\u0107my jednak do Wieniawskiego i Niemena, czyli Czes\u0142awa Juliana Wydrzyckiego.<\/em><\/p>\n\n\n\n Dostali\u015bmy informacj\u0119, \u017ce Niemen opiekowa\u0142 si\u0119 akacj\u0105. Gdy przyszli\u015bmy j\u0105 pomierzy\u0107, wysz\u0142a do nas zaniepokojona mieszkanka domu \u2013 tego samego, w kt\u00f3rym mieszka\u0142 Niemen \u2013 poniewa\u017c my\u015bla\u0142a, \u017ce jeste\u015bmy urz\u0119dnikami i zn\u00f3w rozwa\u017camy wyci\u0119cie drzewa. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Niemen nie tyle o ni\u0105 dba\u0142, ale raczej walczy\u0142, aby nie zosta\u0142a wyci\u0119ta. Dzia\u0142o si\u0119 to dwadzie\u015bcia lat temu. Akacja stoi do dzi\u015b, a jej stan jest bardzo dobry. Podpora, kt\u00f3rej u\u017cyto do stabilizacji pnia i konaru, poros\u0142a bluszczem i jest dzi\u015b niemal niezauwa\u017calna. W tym roku inna podpora uratowa\u0142a m\u0142odsze, malownicze drzewo na tej samej ulicy. Nazwy nie zawsze s\u0105 \u015bci\u015ble przywi\u0105zane do tego, co okre\u015blaj\u0105. Czasem w\u0119druj\u0105 swobodnie po miejscach, przedmiotach, jakby chcia\u0142y dyskretnie przypomnie\u0107, \u017ce nie dotykaj\u0105 sedna rzeczy i ostatecznie nie one s\u0105 najwa\u017cniejsze. Akacja Niemena, czy te\u017c mo\u017ce robinia Wydrzyckiego, wci\u0105\u017c \u017cyje.<\/em>„<\/p>\n\n\n\n Wi\u0105z szypu\u0142kowy<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n ,,Najpierw ga\u0142\u0119zie, potem konary, na ko\u0144cu pie\u0144. Drzewo \u015bcinano z namaszczeniem, oznaczaj\u0105c poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci jak elementy sporych rozmiar\u00f3w uk\u0142adanki. Wiadomo by\u0142o od dawna, \u017ce jest martwe. Obumar\u0142o, po tym jak na pocz\u0105tku lat 80. XX wieku zapad\u0142o na grafioz\u0119, tzw. holendersk\u0105 chorob\u0119 wi\u0105z\u00f3w, kt\u00f3ra w tym czasie przetoczy\u0142a si\u0119 przez Polsk\u0119. Stosowano potem ca\u0142y arsena\u0142 konserwatorskich sztuczek, by utrzyma\u0107 je w pozycji pionowej. Zredukowane, nas\u0105czone p\u0142ynami impregnacyjnymi, spi\u0119te stalowymi klamrami i wzmocnione betonem przetrwa\u0142o dalszych dwadzie\u015bcia lat. Na samym pocz\u0105tku XXI wieku zacz\u0119\u0142o si\u0119 jednak niebezpiecznie przechyla\u0107. Kompleks, na dziedzi\u0144cu kt\u00f3rego limak wyr\u00f3s\u0142 oko\u0142o 1900 roku, zbudowano w latach 30. XIX wieku wed\u0142ug projektu znanego warszawskiego architekta Henryka Marconiego. Powsta\u0142 jako wi\u0119zienie \u015bledcze. Z racji na lokalizacj\u0119 przy ulicy Pawiej po warszawsku nazwano go po prostu \u201ePawiakiem\u201d. Od 1863 roku trafiali tu wi\u0119\u017aniowie polityczni obu p\u0142ci. Dzi\u015b przywodzi na my\u015bl przede wszystkim okres okupacji niemieckiej. Szacuje si\u0119, \u017ce ze stu tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 1939\u20131944 67 przeszli przez jego mury, trzydzie\u015bci siedem tysi\u0119cy zgin\u0119\u0142o w egzekucjach, zosta\u0142o zamordowanych w czasie przes\u0142ucha\u0144 na Szucha, zmar\u0142o w celach lub szpitalu wi\u0119ziennym. Przedostatniego dnia lipca 1944 roku wys\u0142ano st\u0105d ostatni transport ewakuacyjny wi\u0119\u017ani\u00f3w \u2013 tysi\u0105c czterystu m\u0119\u017cczyzn do KL Gross-Rosen i czterysta kobiet do KL Ravensbr\u00fcck. 21 sierpnia 1944 roku oddzia\u0142 niemieckich saper\u00f3w wysadzi\u0142 opustosza\u0142e zabudowania.<\/em><\/p>\n\n\n\n Z kompleksu budynk\u00f3w zosta\u0142 tylko fragment bramy i drzewo \u2013 \u017cywy, cho\u0107 niemy \u015bwiadek tragicznych wydarze\u0144, okrucie\u0144stwa i cierpienia ludzi. Pierwsze tabliczki z nazwiskami ofiar zacz\u0119\u0142y si\u0119 na nim pojawia\u0107 ju\u017c w 1945 roku. Stopniowo zupe\u0142nie nimi obros\u0142o, staj\u0105c si\u0119 pomnikiem martyrologii, miejscem spotka\u0144 by\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w i ich rodzin, Drzewem Pawiackim. Nie wyobra\u017cano sobie, \u017ce mog\u0142oby znikn\u0105\u0107 albo zosta\u0107 zast\u0105pione przez inne. Kiedy nic ju\u017c nie da\u0142o si\u0119 zrobi\u0107, poci\u0119to je na cz\u0119\u015bci. Oznaczone fragmenty pojecha\u0142y do Gliwickich Zak\u0142ad\u00f3w Urz\u0105dze\u0144 Technicznych. Tam w odlewni powt\u00f3rzono w br\u0105zie kszta\u0142t i faktur\u0119 pnia, \u015bci\u0119tych konar\u00f3w i ga\u0142\u0119zi. Z osiemdziesi\u0119ciu element\u00f3w zespawano na powr\u00f3t sylwetk\u0119 drzewa. Wieczorem, w przeddzie\u0144 transportu do stolicy, pracownicy zak\u0142ad\u00f3w wyprawili mu symboliczne po\u017cegnanie. 8 czerwca 2005 roku zosta\u0142o uroczy\u015bcie ods\u0142oni\u0119te w Warszawie. Wr\u00f3ci\u0142y r\u00f3wnie\u017c autentyczne ga\u0142\u0119zie i konary. Dzi\u015b s\u0105 najwa\u017cniejszym obiektem w Sali Drzewa Pawiackiego w Muzeum Wi\u0119zienia Pawiak.<\/em>„<\/p>\n\n\n\n Bez \u2013 lilak pospolity<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n ,,Trzeba przyzna\u0107, \u017ce bez zajmuje szczeg\u00f3lne miejsce w poezji i piosence polskiej. Na przedwojennej p\u0142ycie gramofonowej us\u0142yszymy blues w wykonaniu Tadeusza Faliszewskiego: <\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eGdy w ogrodzie botanicznym zakwitn\u0105 bzy <\/em><\/p>\n\n\n\n \u015bni dzieweczka z ch\u0142opcem \u015blicznym o szcz\u0119\u015bciu sny\u201d <\/em><\/p>\n\n\n\n Utw\u00f3r zosta\u0142 skomponowany przez Artura Golda do s\u0142\u00f3w Andrzeja W\u0142asta do wystawianej w 1929 roku w teatrzyku Morskie Oko rewii Warszawa w kwiatach. Tytu\u0142 \u2013 zaczerpni\u0119ty z refrenu w\u0142a\u015bnie tej piosenki \u2013 najwyra\u017aniej mocno utkwi\u0142 w pami\u0119ci prezydentowi Stefanowi Starzy\u0144skiemu, poniewa\u017c tak w\u0142a\u015bnie zosta\u0142y nazwane organizowane od 1937 roku konkursy na najpi\u0119kniej ukwiecone posesje.<\/em><\/p>\n\n\n\n Warszawski Ogr\u00f3d Botaniczny powsta\u0142 w 1818 roku jako plac\u00f3wka naukowa za\u0142o\u017conego w\u00f3wczas uniwersytetu. Pocz\u0105tkowo obejmowa\u0142 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 p\u00f3\u0142nocnych \u0141azienek a\u017c po Star\u0105 Pomara\u0144czarni\u0119, niebawem jego granic\u0105 sta\u0142o si\u0119 obserwatorium astronomiczne. To obok niego Alejami Ujazdowskimi m\u00f3g\u0142 przeje\u017cd\u017ca\u0107 szofer taks\u00f3wki z pisanego na emigracji podczas II wojny \u015bwiatowej poematu Juliana Tuwima ,,Kwiaty polskie”: <\/em><\/p>\n\n\n\n A polski bez jak pachnia\u0142 w maju <\/em><\/p>\n\n\n\n W Alejach i w Ogrodzie Saskim, <\/em><\/p>\n\n\n\n W koszach na rogu i w tramwaju, <\/em><\/p>\n\n\n\n Gdy z Bielan wraca\u0142 lud warszawski! <\/em> <\/p>\n\n\n\n Ten\u017ce szofer t\u0142umaczy\u0142 awantur\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z wyr\u017cni\u0119ciem na\nPu\u0142awskiej w latarni\u0119 odurzeniem bzem, kt\u00f3rym umai\u0142 swoje auto: <\/p>\n\n\n\n Policjant m\u00f3wi\u0142: \u00abJa nie frajer<\/em> <\/p>\n\n\n\n I pan nie we\u017amiesz mnie na bajer, <\/em><\/p>\n\n\n\n Pan si\u0119 zatrudniasz ankoholem\u00bb \u2013 <\/em><\/p>\n\n\n\n I nagle krzyk: \u00abTo ja chromol\u0119!\u00bb<\/em> <\/p>\n\n\n\n I \u00abNie b\u0105d\u017a pan tu za szemrany!\u00bb<\/em> <\/p>\n\n\n\n A kuchta w pisk: \u00abZabij\u0105! Rany!\u00bb<\/em> <\/p>\n\n\n\n A J\u00f3zio w pysk, a J\u00f3zia w mord\u0119, <\/em><\/p>\n\n\n\n I ju\u017c w powietrzu pachnie mordem, <\/em><\/p>\n\n\n\n I wszyscy do komisariatu, <\/em><\/p>\n\n\n\n A z winy \u2013 majowego kwiatu. <\/em><\/p>\n\n\n\n Stylizowany na gwar\u0119 warszawsk\u0105 fragment poematu Tuwim dedykowa\u0142 jej piewcy, Wiechowi \u2013 Stefanowi Wiecheckiemu, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 sprawozdaniami z takich pysk\u00f3wek znajduj\u0105cych fina\u0142 w s\u0105dzie grodzkim. Bez sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bohaterem przeboju Maryli Rodowicz – Ma\u0142go\u015bka, kt\u00f3rym w 1973 roku wygra\u0142a Krajowy Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu. Rozpoczynaj\u0105cy si\u0119 s\u0142owami: <\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eTo by\u0142 maj, pachnia\u0142a Saska K\u0119pa <\/em><\/p>\n\n\n\n szalonym, zielonym bzem\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n tekst o przed\u015blubnej zdradzie narzeczonego napisa\u0142a Agnieszka Osiecka, kt\u00f3ra o zdzicza\u0142ym perskim bzie na Saskiej K\u0119pie wspomina tak\u017ce w swej powie\u015bci Salon gier z 1990 roku.<\/em>„<\/p>\n\n\n\n ,,Mamy poczucie niespe\u0142nienia. Jakkolwiek by\u015bmy nie chcieli opowiedzie\u0107 o drzewach Warszawy \u2013 obraz b\u0119dzie niepe\u0142ny. Same historie zreszt\u0105 te\u017c cz\u0119sto s\u0105 znane tylko z fragment\u00f3w, zagmatwane, nieci\u0105g\u0142e, pe\u0142ne znak\u00f3w zapytania. <\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eByli szcz\u0119\u015bliwi dawniejsi poeci <\/em><\/p>\n\n\n\n \u015awiat by\u0142 jak drzewo, a oni jak dzieci\u201d .<\/em><\/p>\n\n\n\n A jednak ten projekt nauczy\u0142 nas wiele. Patrzymy z wi\u0119ksz\u0105 uwa\u017cno\u015bci\u0105 na otoczenie i ludzi, o kt\u00f3rych opowiadamy. Widzimy wi\u0119cej drzew, ni\u017c nam si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce mo\u017cemy zobaczy\u0107. Spotykamy wi\u0119cej ludzi z drzewami zwi\u0105zanych, ni\u017c si\u0119 spodziewali\u015bmy. S\u0142yszymy wi\u0119cej historii, ni\u017c jeste\u015bmy w stanie opowiedzie\u0107. Zaskoczeni jeste\u015bmy ogromem zwi\u0105zk\u00f3w mi\u0119dzy drzewami i lud\u017ami oraz liczb\u0105 os\u00f3b, kt\u00f3re w projekcie tym nam pomog\u0142y i kt\u00f3re maj\u0105 co\u015b o drzewach do opowiedzenia \u2013 jest nas milion. Milion drzew, milion ludzi i milion wsp\u00f3lnych historii. Dlatego koniec tego projektu jest r\u00f3wnie\u017c pocz\u0105tkiem. Pocz\u0105tkiem s\u0105 opowie\u015bci o drzewach, kt\u00f3re trzymacie w r\u0119kach. Niniejsza ksi\u0105\u017cka jest tylko u\u0142amkiem i pocz\u0105tkiem tego, co dla was wa\u017cne.”<\/em><\/p>\n\n\n\n Czy\u017c nie warto zachwyca\u0107 si\u0119 drzewami? Mocno Polecam! A\nspos\u00f3b ten warto przenie\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c do innych miejsc, miast, miasteczek, wiosek\u2026\nniezwyk\u0142e podobne historie przecie\u017c wok\u00f3\u0142 nas, na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki. <\/p>\n\n\n\n I warto m\u00f3wi\u0107 te\u017c o tym co dobre, wa\u017cne, godne polecenia. <\/p>\n\n\n\n My\u015bl\u0119, \u017ce na koniec warto pos\u0142ucha\u0107 Pani Edyty O\u0142dak. O Stowarzyszeniu ,,Z Siedzib\u0105 w Warszawie\u201d, ale przede wszystkim o powy\u017cszym projekcie. O perspektywie, planach, spacerach. O drzewach \ud83d\ude42 O pi\u0119knym Mazowszu \ud83d\ude42<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Drzewa-Warszawy-1.jpg?fit=1024%2C588\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Drzewa-Warszawy-3.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Drzewa-Warszawy-5.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Drzewa-Warszawy-2.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Drzewa-Warszawy-6.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/Drzewa-Warszawy-4.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n