![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/06\/25.jpg\")
<\/a><\/p>\nPonownie wybra\u0142em si\u0119 by pochodzi\u0107 troch\u0119 po bagnach, ubogich w sk\u0142adniki od\u017cywcze torfowiskach, cho\u0107 bogatych w drobiazgi, kt\u00f3re na ka\u017cdym dos\u0142ownie kroku zaskakuj\u0105. Jad\u0105c w to miejsce zastanawia\u0142em si\u0119 co zastan\u0119 po dwutygodniowej roz\u0142\u0105ce. Czy obraz b\u0119dzie ten sam, kt\u00f3ry nosz\u0119 pod powiekami czy wyszukam co\u015b nowego, niezauwa\u017conego poprzednim razem. Zaskoczeniem ju\u017c na dzie\u0144 dobry by\u0142 bardzo wysoki poziom wody. Praktycznie teren by\u0142 ca\u0142kowicie zalany. Mimo posiadania wysokich gumowych but\u00f3w niejednokrotnie woda wlewa\u0142a si\u0119 do \u015brodka, utrudniaj\u0105c skutecznie poruszanie. Ka\u017cdy kolejny krok wymaga\u0142 wzmo\u017conej uwagi i ostro\u017cno\u015bci. Z jednej strony tym razem mr\u00f3wki jakby nie istnia\u0142y, z drugiej komary wykorzystywa\u0142y ka\u017cd\u0105 nadarzaj\u0105c\u0105 si\u0119 okazj\u0119 by przysi\u0105\u015b\u0107 i pr\u00f3bowa\u0107 swych si\u0142 \ud83d\ude09 W takich miejscach nie zawsze pomocne s\u0105 r\u00f3\u017cne specyfiki maj\u0105ce na celu zniech\u0119cenie lub odstraszanie podobnych intruz\u00f3w. Ale c\u00f3\u017c, taki urok podmok\u0142ych teren\u00f3w.<\/p>\n
Za ka\u017cdym te\u017c razem przekonuj\u0119 si\u0119, ile rado\u015bci\u00a0 otrzymuj\u0119 w zamian. Takiej ciszy, wydawa\u0142oby si\u0119 martwoty, istnego letargu na darmo gdzie indziej szuka\u0107. Za to otrzymuj\u0119 ca\u0142\u0105 symfoni\u0119 d\u017awi\u0119k\u00f3w lasu, kt\u00f3ry pulsuje, \u017cyje, nawet na chwile nie przestaje \u015bpiewa\u0107, kumka\u0107, szumie\u0107, ko\u0142ysa\u0107. Jak raz zaw\u0142adnie, we\u017amie w swe obj\u0119cia tak trudno z tego u\u015bcisku si\u0119 wyrwa\u0107.<\/p>\n W tych szczeg\u00f3lnych miejscach tak bardzo odczuwam, dostrzegam, jak p\u0142ytka jest ludzka wyobra\u017ania. I nie mam na my\u015bli jedynie wszelakich liczb, wielko\u015bci, suchych danych… Cho\u0107 ju\u017c one powoduj\u0105, \u017ce trudno sensownie te fakty zrozumie\u0107, wyobrazi\u0107, przedstawi\u0107 i por\u00f3wna\u0107 z czymkolwiek. Bo skoro tyle w naszym \u017cyciu drobnych znaczk\u00f3w na osi czasu, to gdzie umiejscowi\u0107 okres miocenu – 23 miliony lat temu – kiedy zacz\u0119\u0142y tworzy\u0107 si\u0119 nieprzepuszczalne morskie i\u0142y. Nawet cofni\u0119cie si\u0119 jedynie o 1 milion lat, kiedy rzeki nanosi\u0142y piaski pochodz\u0105ce z topnienia l\u0105dolod\u00f3w to jaka\u015b abstrakcja. Mawiamy cz\u0119sto o bajkach z mchu i paproci, ale przecie\u017c to nie tak, \u017ce co\u015b powstawa\u0142o w tym lub innym wieku. Operujemy datami, staramy si\u0119 precyzyjnie co\u015b umiejscowi\u0107, a tak naprawd\u0119 to czasem my\u015bl\u0119, \u017ce mija si\u0119 to z celem. Ale niech b\u0119dzie naukowcom \ud83d\ude42 \u017ce zwydmienie nieporo\u015bni\u0119tych piask\u00f3w, powstanie niecek deflacyjnych oraz ustabilizowanie tych\u017ce wydm przez wkraczaj\u0105c\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107, tworzenie torfu w bezodp\u0142ywowych nieckach trwa od oko\u0142o 10 tysi\u0119cy lat do dnia dzisiejszego. Jak wi\u0119c w \u017cyciu… proces trwa i trwa, i b\u0119dzie trwa\u0107 przez kolejne pokolenia…<\/p>\n Oczywi\u015bcie tym razem te\u017c po cichu \u017cy\u0142em nadziej\u0105, \u017ce natrafi\u0119 na to po co tu dotar\u0142em \ud83d\ude09 Poprzednio pragn\u0105\u0142em spotka\u0107 we\u0142nianki, tak tym razem chcia\u0142em odszuka\u0107 stanowiska rosiczki okr\u0105g\u0142olistnej. Ostatnim razem przed kilkoma ju\u017c laty podobne okazy by\u0142o mi dane fotografowa\u0107 w Borach Dolno\u015bl\u0105skich. Teraz brodz\u0105c po kolana w wodzie poszukiwa\u0142em tej drobnej ro\u015blinki na ziemi podkarpackiej. Fachowcy opisuj\u0105, \u017ce wielko\u015b\u0107 rosiczki jest podobna do ludzkiego paznokcia. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce zar\u00f3wno poprzednio jak i teraz trafiam prawdopodobnie na leniwe okazy, kt\u00f3rym nie chce si\u0119 rosn\u0105\u0107, bowiem to nawet nie wielko\u015b\u0107 jednego grosza, cz\u0119sto nawet nie po\u0142owa grosza… \ud83d\ude09 cho\u0107 mimo mikroskopijnych gabaryt\u00f3w wypraw\u0119 uwa\u017cam za udan\u0105 \ud83d\ude09 Gimnastyka przy nich jedyna w swoim rodzaju. Teren trudno dost\u0119pny, po kolana w wodzie, ale ich urok powala. Kiedy ich g\u0142\u00f3wki b\u0142yszcz\u0105 w s\u0142o\u0144cu, w\u00f3wczas kleista ciecz wygl\u0105da jak krople rosy. Mieni\u0105 si\u0119 czerwieni\u0105, r\u00f3\u017cowi\u0105, cierpliwie czekaj\u0105 na sw\u0105 ofiar\u0119 \ud83d\ude09 Za kilka dni podjad\u0119 ponownie, mo\u017ce cho\u0107 odrobin\u0119 podrosn\u0105, bo przecie\u017c ,,mi\u0119ska” nad bagnami fruwa bez liku a ja za ka\u017cdym razem rozmy\u015blam, \u017ce plecak d\u017awigam taki ci\u0119\u017cki a szkie\u0142ka zawsze w nim zbyt s\u0142abe… \ud83d\ude09 Co by jednak nie m\u00f3wi\u0107, frajda przednia a trudno\u015bci jedynie mobilizuj\u0105, by chocia\u017c spr\u00f3bowa\u0107 swych si\u0142 i zmierzy\u0107 si\u0119 z tym nie\u0142atwym wyzwaniem.<\/p>\n Czas szybko przemija… we\u0142nianki jeszcze kilkana\u015bcie dni temu pi\u0119knie czarowa\u0142y, ale na kolejne takie obrazy trzeba b\u0119dzie poczeka\u0107 a\u017c rok. Deszcze i wiatr do\u015b\u0107 skutecznie przyczyni\u0142y si\u0119, \u017ce delikatny puch porozdzierany jest ju\u017c nierzadko na cztery strony \u015bwiata… Szcz\u0119\u015bliwie spotka\u0142em jeszcze kilka, nawet w moim ulubionym zak\u0105tku, gdzie promienie s\u0142oneczne ta\u0144cz\u0105 wok\u00f3\u0142 na wodzie, stwarzaj\u0105c niecodzienn\u0105 sceneri\u0119. Lubi\u0119 powraca\u0107 w te szczeg\u00f3lne miejsca, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na kompletne zapomnienie si\u0119… Tym bardziej, \u017ce za ka\u017cdym razem jest inaczej, nie raz podobnie, jakby pyta\u0142y co jeszcze zrobi\u0107, by uszcz\u0119\u015bliwi\u0107 w pe\u0142ni.<\/p>\n Przejecha\u0142em rowerem Puszcz\u0119 Bia\u0142owiesk\u0105, przejecha\u0142em Augustowsk\u0105… ale kiedy spogl\u0105dam na pozosta\u0142o\u015bci po Puszczy Sandomierskiej, uzmys\u0142awiam sobie, jak tajemnicza to by\u0142a kraina. Teraz dotrze\u0107 \u0142atwo do tych ma\u0142ych enklaw, zatopionych gdzie\u015b w \u015brodku lasu. Prezentuj\u0105 nam w dalszym ci\u0105gu to co najpi\u0119kniejsze, zagadkowe, nieodgadnione.<\/p>\n W poprzednim po\u015bcie wspomina\u0142em o bobrach. Dzi\u015b przedstawiam kilka obraz\u00f3w z ich dzia\u0142alno\u015bci. Dos\u0142ownie przed kilkoma dniami gaw\u0119dzi\u0142em mi\u0142o z Panem Arturem z tutejszego Nadle\u015bnictwa. Opowiada\u0142 mi fantastyczne historie o bobrzych rodzinach, o \u017cyciu w trzech pokoleniach… jak\u017ce inaczej brzmi\u0105 te s\u0142owa, kiedy dos\u0142ownie tu\u017c, mog\u0119 dotkn\u0105\u0107 \u015blad\u00f3w po ich bytowaniu… Kiedy wypowiedzia\u0142em s\u0142owo ,,spustoszenie”, Pan Artur spokojnie poprawi\u0142 mnie, \u017ce s\u0105 po prostu u siebie… I przecie\u017c wiele w tym prawdy, i jakie\u017c szcz\u0119\u015bcie, \u017ce mo\u017cemy w te miejsca zagl\u0105da\u0107, dotyka\u0107, obcowa\u0107. Praktycznie o ka\u017cdej porze roku, ka\u017cdej porze dnia i nocy…<\/p>\n Sosna to najpospolitsze drzewo iglaste, ale nie znaczy, \u017ce skoro pospolite, to ma\u0142o ciekawe. Szczeg\u00f3lnie kiedy kwitnie. Zachodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce zar\u00f3wno poprzednio jak i tym razem pi\u0119knie ukazywa\u0142o m\u0119skie kwiaty z py\u0142kiem. Bardzo lubi\u0119 obserwowa\u0107 przemian\u0119, tak jak w tym wypadku skromnej, niewinnej ga\u0142\u0105zki. Kiedy co\u015b przykuje m\u00f3j wzrok na d\u0142u\u017cej, w\u00f3wczas z rozmys\u0142em poszukuj\u0119 tego detalu podczas ponownych odwiedzin. Z czasem m\u00f3wi\u0119 – to takie ,,moje” \ud83d\ude09 Zbiorowiska torfowisk bez sosny by\u0142yby jakie\u015b puste. Znamienne, \u017ce sosna ro\u015bnie na ziemiach \u017cyznych jak i ubogich. Piaszczystych, skalistych, wapiennych oraz cho\u0107by takich bagnach po kt\u00f3rych poruszam si\u0119 teraz. Kwiaty mo\u017cna zjada\u0107 prosto z drzewa. Gasz\u0105 pragnienie \ud83d\ude42 bo niby wody woko\u0142o mn\u00f3stwo ale kiedy s\u0142onko zacznie przypieka\u0107, to i pragnienie i g\u0142\u00f3d i apetyt wzrasta \ud83d\ude09<\/p>\n Na koniec zatrzymam si\u0119 d\u0142u\u017csz\u0105 chwil\u0119 przy czym\u015b omijanym zazwyczaj szerokim \u0142ukiem. Teraz ze wzgl\u0119du na bardzo wysoki poziom wody \u0142atwo dostrzec niewielkie wzniesienia, kt\u00f3re dos\u0142ownie ruszaj\u0105 si\u0119 na naszych oczach. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce lubi\u0119 podr\u00f3\u017cowa\u0107 od obrazu do s\u0142owa i odwrotnie. Niejednokrotnie s\u0142owo powodowa\u0142o, \u017ce szuka\u0142em obrazu, innym razem obraz poszukiwa\u0142 s\u0142\u00f3w… Za nied\u0142ugo powr\u00f3c\u0119 zapewne by wspomnie\u0107 w zak\u0142adce ,,Czytelnia” niesamowit\u0105 Osob\u0119 – Pani\u0105 Simon\u0119 Kossak. Na p\u00f3\u0142ce mojej biblioteki stoi bowiem kilka tom\u00f3w Jej przepi\u0119knych ksi\u0105\u017cek. Jak kto\u015b pi\u0119knie powiedzia\u0142 o nich, to ,,ksi\u0119gi dziw\u00f3w”. Kiedy zatrzyma\u0142em si\u0119 przed rozedrganym mrowiskiem, pr\u00f3bowa\u0142em przywo\u0142a\u0107 s\u0142owa wypowiedziane i napisane przez Pani\u0105 Simon\u0119. Zachodzi\u0142o s\u0142o\u0144ce, promienie pod\u015bwietla\u0142y miliony mr\u00f3wek. Kiedy wpatrywa\u0142em si\u0119 w migocz\u0105ce kropeczki mia\u0142em wra\u017cenie jakbym spogl\u0105da\u0142 przez male\u0144kie okienko w lec\u0105cym noc\u0105 samolocie, wysoko nad roz\u015bwietlonym milionami lampek miastem. Wzrok \u015blizga si\u0119 po powierzchni, wy\u0142apuje drobiazgi… cho\u0107 w zasadzie ca\u0142a tajemnica ukryta jest przed nami, nieodgadniona, nieznana, najcz\u0119\u015bciej obca…<\/p>\n ,,Wraz z odlotem ostatnich ptak\u00f3w nadchodzi dla mr\u00f3wek czas odpoczynku po wielomiesi\u0119cznych trudach. Pracowa\u0142y bowiem jak mr\u00f3wki; gdy tylko wsta\u0142y ze snu zimowego, ochoczo przyst\u0105pi\u0142y do remontu, rozbudowy i sprz\u0105tania swego ogromnego gniazda – pa\u0144stwa. Z bliska i z daleka znosi\u0142y budulec, ka\u017cda by\u0142a dla siebie mistrzem, robotnikiem i nadzorc\u0105, tylko czasem dotykiem czu\u0142ek przekazywa\u0142y jedna drugiej komunikaty o post\u0119pie prac. Szeregi aprowizatorek wyruszy\u0142y po \u017cywno\u015b\u0107 dla wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w grodu. Tysi\u0105ce piastunek podj\u0119\u0142o swe obowi\u0105zki.<\/em><\/p>\n K\u0142opoty wychowawcze zaczynaj\u0105 si\u0119 w chwili zniesienia jajeczka przez kr\u00f3low\u0105 matk\u0119. Jest ono male\u0144kie i bardzo… chce je\u015b\u0107. Opiekunki g\u0142aszcz\u0105 je, li\u017c\u0105 a\u017c do po\u0142ysku i od tego g\u0142askania i lizania ro\u015bnie, wraz ze \u015blin\u0105 bowiem dostaj\u0105 si\u0119 do jego wn\u0119trza substancje pokarmowe. Z wyro\u015bni\u0119tego, t\u0142ustego jaja wyl\u0119ga si\u0119 larwa \u017car\u0142ocznie poch\u0142aniaj\u0105ca jedzenie podawane jej ju\u017c drog\u0105 normaln\u0105 – przez pyszczek. Larwa ro\u015bnie i pewnego dnia zawija si\u0119 w jedwabisty oprz\u0119d i zmienia w nieruchom\u0105 poczwark\u0119. To wcale nie koniec obowi\u0105zk\u00f3w piastunek; musz\u0105 by\u0107 jeszcze akuszerkami i w odpowiedniej chwili pom\u00f3c wyj\u015b\u0107 na \u015bwiat mr\u00f3wcz\u0119ciu, gdy\u017c jego szcz\u0119ki s\u0105 zbyt s\u0142abe, by przegry\u017a\u0107 \u015bciank\u0119 kokonu. Nowo urodzone mr\u00f3wki szybko w\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 w rytm \u017cycia rodziny.<\/em><\/p>\n D\u0142ugo\u015b\u0107 cyklu rozwoju od jaj do doros\u0142ego owada zale\u017cy wy\u0142\u0105cznie od piastunek – czy zapewni\u0105 dzieciom warunki niezb\u0119dne do \u017cycia; w sam raz temperatur\u0119, wilgotno\u015b\u0107, ciemno\u015b\u0107 lub rozproszone \u015bwiat\u0142o. W mrowisku trwa bezustanna bieganina robotnic nios\u0105cych w szcz\u0119kach potomstwo kr\u00f3lowej matki, a swoje siostry. Rano przenoszone s\u0105 bli\u017cej promieni s\u0142onecznych, w po\u0142udnie, gdy ju\u017c mocno przygrzewa, chowane w g\u0142\u0119bsze, wilgotne komory, w ch\u0142odne noce jeszcze g\u0142\u0119biej.<\/em><\/p>\n Mr\u00f3wki robotnice s\u0105 bezp\u0142odne. Tylko z niekt\u00f3rych jajeczek rozwijaj\u0105 si\u0119 samce i samice, du\u017ce skrzydlate owady. W \u015brodku lata t\u0142ocz\u0105 si\u0119 w mrowisku w oczekiwaniu na sw\u00f3j lot godowy. W gor\u0105cy, parny dzie\u0144 w wielu kopcach r\u00f3wnocze\u015bnie robotnice szeroko otwieraj\u0105 wyj\u015bcia i wszystko, co \u017cyje, wychodzi na zewn\u0105trz. Stare mr\u00f3wy, mr\u00f3wki w sile wieku i zupe\u0142nie m\u0142odziutkie mr\u00f3weczki w wielkim podnieceniu biegaj\u0105 w r\u00f3\u017cnych kierunkach, wspinaj\u0105 si\u0119 na trawy, jakby chcia\u0142y ulecie\u0107 w powietrze. Najmniej pal\u0105 si\u0119 do wyj\u015bcia uskrzydleni narzeczeni, wi\u0119c robotnice ponaglaj\u0105 ich, a gdy ju\u017c nie mo\u017cna inaczej – brutalnie wywlekaj\u0105 ,,za \u0142eb”. I to pomaga; dzia\u0142a czar promieni s\u0142onecznych. Tysi\u0105ce b\u0142yszcz\u0105cych skrzyde\u0142kami owad\u00f3w wzbija si\u0119 wysoko, ku s\u0142o\u0144cu na sw\u00f3j jedyny w \u017cyciu lot godowy. Wracaj\u0105 z niego tylko zap\u0142odnione samice. M\u0142odzi m\u0119\u017cowie po dokonanym akcie rozstaj\u0105 si\u0119 z \u017cyciem – martwi opadaj\u0105 na ziemi\u0119. Rujka odbywa si\u0119 w po\u0142udnie i trwa kilka dni, po czym do gniazda wraca spok\u00f3j, a robotnice – do codziennej krz\u0105taniny.<\/em><\/p>\n Tak toczy si\u0119 \u017cycie dojrza\u0142ej, wielotysi\u0119cznej rodziny mr\u00f3wczej. Pocz\u0105tki by\u0142y jednak skromne i trudne. Za\u0142o\u017cycielk\u0105 rodu by\u0142a m\u0142odziutka kr\u00f3lowa. Po odbyciu lotu godowego, kt\u00f3ry trwa\u0142 zaledwie kilka minut, wr\u00f3ci\u0142a na ziemi\u0119, natychmiast odgryz\u0142a i zjad\u0142a swoje pi\u0119kne, b\u0142yszcz\u0105ce skrzyd\u0142a – sw\u00f3j str\u00f3j weselny. Jedynym jej pragnieniem by\u0142o wr\u00f3ci\u0107 pod ziemi\u0119. Wykopa\u0142a wi\u0119c korytarzyk zako\u0144czony komor\u0105, zasypa\u0142a starannie otw\u00f3r wej\u015bciowy i tak, pogrzebana \u017cywcem, wiod\u0142a \u017cycie samotnicy. Przez wiele miesi\u0119cy \u017cywi\u0142a si\u0119 rezerwami t\u0142uszczowymi w\u0142asnego cia\u0142a i mi\u0119\u015bniami pozosta\u0142ymi po skrzyd\u0142ach, a w jej ciele dojrzewa\u0142y jajeczka. Potem zacz\u0119\u0142a je znosi\u0107. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zjad\u0142a lub dawa\u0142a larwom do zjedzenia. Wreszcie pierwsze robotnice opu\u015bci\u0142y kokony i natychmiast nawi\u0105za\u0142y \u0142\u0105czno\u015b\u0107 ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym; do gniazda zacz\u0119\u0142o nap\u0142ywa\u0107 po\u017cywienie. Na ten sygna\u0142 matka zaprzesta\u0142a pracy, sta\u0142a si\u0119 p\u0142ochliwa; ukryta w najg\u0142\u0119bszych komorach przyst\u0105pi\u0142a do znoszenia jajeczek. Dobrze karmiona i pieszczona przez swe c\u00f3rki robotnice rozty\u0142a si\u0119 w ko\u0144cu, rozros\u0142a i z biegiem czasu zmieni\u0142a w \u017cywy przyrz\u0105d do produkcji tysi\u0119cy jaj, s\u0142u\u017c\u0105cy rodzinie d\u0142ugo – nawet pi\u0119tna\u015bcie lat.<\/em><\/p>\n Stopniowo male\u0144ka pojedyncza komora sta\u0142a si\u0119 t\u0119tni\u0105cym \u017cyciem grodem warownym ze sk\u0142adami po\u017cywienia, \u017c\u0142obkami, z \u017cywym potokiem mr\u00f3wek dniem i noc\u0105 zaj\u0119tych prac\u0105 dla og\u00f3lnego dobra.<\/em><\/p>\n Gdy na \u015bwiecie robi si\u0119 zimno, a na po\u017c\u00f3\u0142k\u0142ych trawach pojawia si\u0119 szron, gniazdo powoli usypia. Tylko w po\u0142udnie pojedyncze mr\u00f3wki wychodz\u0105 na zewn\u0105trz, w ko\u0144cu robotnice zamykaj\u0105 otwory wej\u015bciowe, skupiaj\u0105 si\u0119 w komorach po\u0142o\u017conych w g\u0142\u0119bi ziemi i zapadaj\u0105 w odr\u0119twienie – zas\u0142u\u017cony sen istot pracowitych, z kt\u00f3rego po wielu miesi\u0105cach zbudz\u0105 je promienie wiosennego s\u0142o\u0144ca”.<\/em><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n