{"id":6325,"date":"2018-10-23T11:26:12","date_gmt":"2018-10-23T11:26:12","guid":{"rendered":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=6325"},"modified":"2019-03-26T20:14:41","modified_gmt":"2019-03-26T20:14:41","slug":"galicyjskim-szlakiem-chasydow","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=6325","title":{"rendered":"GALICYJSKIM SZLAKIEM CHASYD\u00d3W"},"content":{"rendered":"

Pewnego ciep\u0142ego lipcowego popo\u0142udnia spotka\u0142em Pana Adama Bartosza, Autora ksi\u0105\u017cki pt. : ,,Galicyjskim szlakiem chasyd\u00f3w s\u0105decko – bobowskich”<\/strong><\/em>. Spotkanie nasze odby\u0142o si\u0119 w miejscu szczeg\u00f3lnym, w koszernej kawiarence przy ulicy Wa\u0142owej w Tarnowie. Pan Adam Bartosz jest m.in. wybitnym znawc\u0105 kultury i historii Rom\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Zach\u0119cam i polecam szczeg\u00f3lnie powy\u017csz\u0105 publikacj\u0119, a dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Autora, przytaczam kr\u00f3tk\u0105 opowie\u015b\u0107 ko\u0144cz\u0105c\u0105 t\u0119 pi\u0119kn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 – przewodnik.<\/p>\n

Urzeka ju\u017c sama dedykacja w niej zawarta: ,,Cieniom \u017byd\u00f3w galicyjskich – kt\u00f3rych \u015blady wiod\u0105 mnie ku poznaniu i rozumieniu”.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tego nikt nie wie<\/strong><\/p>\n

Opowie\u015b\u0107 starego rabina Halberstama<\/em><\/p>\n

– Ilu jest teraz \u017byd\u00f3w w Tarnowie? – pyta mnie rabin Chaim Halberstam, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 z Nowego Jorku, by za\u0142atwi\u0107 sprawy zwi\u0105zane z przej\u0119ciem spadku po zamordowanych krewniakach.<\/em><\/p>\n

– Dzi\u015b w\u0142a\u015bciwie nie ma tu ju\u017c \u017byd\u00f3w – odpowiadam. Wymarli. Ostatni, Abraham Ladner, zmar\u0142 przed kilkoma miesi\u0105cami.<\/em><\/p>\n

– Ale mo\u017ce s\u0105 tacy, co to nie chc\u0105 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce s\u0105 \u017bydami?<\/em><\/p>\n

– Prosz\u0119 pana, znam oczywi\u015bcie takich ludzi, kt\u00f3rzy s\u0105 pochodzenia \u017cydowskiego, ale ani tego nie eksponuj\u0105, ani nie ukrywaj\u0105. Maj\u0105 pochodzenie \u017cydowskie i tyle. Miar\u0105 ich \u017cydostwa jest pewnie fakt, \u017ce nie bed\u0105 pochowani na \u017cydowskim cmentarzu. Pod tym wzgl\u0119dem cmentarz \u017cydowski w Tarnowie to zamkni\u0119ty rozdzia\u0142.<\/em><\/p>\n

– Jak pan tak m\u00f3wisz, to ja panu opowiem jeden story. Nie m\u00f3w pan tak, \u017ce ten cmentarz to jest rozdzia\u0142 zamkni\u0119ty. Nie m\u00f3w pan, \u017ce tam ju\u017c \u017caden \u017byd nie b\u0119dzie zawieziony. Pos\u0142uchaj pan ten story.<\/em><\/p>\n

Rabin Halberstam ma nieco ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0105tk\u0119, siw\u0105, d\u0142ug\u0105 brod\u0119, nosi czarny kaszkiet i ciemny p\u0142aszcz. Cho\u0107 pejsy ma za\u0142o\u017cone za uszy, mam przed sob\u0105 niew\u0105tpliwie pobo\u017cnego chasyda, spokrewnionego nawet z samym Chaimem Halberstamem z Nowego S\u0105cza. Na wszelki wypadek, nie proponuj\u0119 mu wi\u0119c herbaty, by nie musia\u0142 odmawia\u0107, obawiaj\u0105c si\u0119 niekoszernego napoju. Przywyk\u0142em do wizyt pobo\u017cnych, kt\u00f3rzy wol\u0105 nie tyka\u0107 nieznanego im po\u017cywienia.<\/em><\/p>\n

– Pos\u0142uchaj pan – m\u00f3wi rabin z tym akcentem, kt\u00f3ry tak egzotycznie brzmi, a w kt\u00f3rym jest nieco z wiejskiej galicyjskiej gwary, tak\u017ce z za\u015bpiewu ameryka\u0144skiego, jest trud wyszukiwania zapomnianych s\u0142\u00f3w polskich, ch\u0119\u0107 wyra\u017cania wszystkiego obrazowo. – Jak pan widzisz, jestem rabinem. Moja rodzina jest z Rzeszowa, tam te\u017c byli Halberstamy. Zna\u0142e\u015b pan Halberstam\u00f3w? Tak, wiem, nie zna\u0142e\u015b pan. Ale\u015b pan pisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce o Halberstam Chaim i Szraga. Pan to wiesz. No to moja rodzina mieszka\u0142a w Rzeszowie. Teraz to ja przyje\u017cd\u017cam do Polski i do r\u00f3\u017cnych miejsc. Czesto przyje\u017cd\u017cam do Miasta *. Tam raz przysz\u0142a do mnie jedna pani. Ona si\u0119 mnie zapyta\u0142a, \u017cebym ja jej odpowiedzia\u0142. I opowiada\u0142a mi sw\u00f3j story. Ona by\u0142a m\u0142oda dziewczyna, jak by\u0142a wojna. Ona chcia\u0142a \u017cy\u0107. Nie by\u0142a podobna na \u017byd\u00f3wk\u0119, to posz\u0142a do jednej farmy. Ona pracowa\u0142a z jeden, mo\u017ce wi\u0119cej ch\u0142opcy. I potem, mo\u017ce po wojnie, ona si\u0119 o\u017ceni\u0142a z jednym ch\u0142opakiem z farmy. I teraz ona si\u0119 mnie pyta:<\/em><\/p>\n

– Ja jestem ju\u017c stara, mo\u017ce umr\u0119 nied\u0142ugo. I co ja mam zrobi\u0107? Ja mam m\u0105\u017c katolik, moje dzieci to katolicy. Co ja mam powiedzie\u0107 dla moje dzieci? Jak ja umr\u0119, ja chc\u0119 i\u015b\u0107 na \u017cydowski cmentarz. Ale jak ja to powiem? Co powie mojego prist? Co powie mojego m\u0105\u017c? Oni throw me out! To co ja mam zrobi\u0107?<\/em><\/p>\n

– Ja jej m\u00f3wi\u0119: – Ty masz jakie\u015b friends, ty napisz testament i daj takiej friend i powiedz, \u017ceby ona to da\u0142a dla twojego m\u0119\u017ca, jak ty ju\u017c nie b\u0119dziesz \u017cywa. Tak jej powiedzia\u0142em. Niech oni zrobi\u0105, co zechc\u0105. Ty napiszesz, \u017ceby ci\u0119 zawie\u017ali na \u017cydowski cmentarz, oni to mo\u017ce zrobi\u0105, a mo\u017ce nie. To ju\u017c nie b\u0119dzie twoja rzecz. Ty mo\u017cesz chcie\u0107 by\u0107 po\u0142o\u017cona po \u017cydowsku i ty masz prawo.<\/em><\/p>\n

Rabin przystaje, my\u015bl\u0119, \u017ce sko\u0144czy\u0142, ale za chwil\u0119 kontynuuje opowie\u015b\u0107.<\/em><\/p>\n

– Pan wiesz, ja tu przyje\u017cd\u017cam do Polski cz\u0119sto. To ja bior\u0119 taxi, bo mam du\u017co sprawy do zrobienia. Ja nie bior\u0119 taxi na ka\u017cdy raz. Ja bior\u0119 taxi na dwa dni, na cztery dni, to ten driver jest zadowolony. Ja potem zn\u00f3w przyjecha\u0142em do Miasta. Na station wzi\u0105\u0142em taxi. Ja pami\u0119tam dobrze nazwiska. A ten driver mia\u0142 zapisane nazwisko. Takie nie ca\u0142kiem zwyk\u0142e. To \u0142atwo zapami\u0119ta\u0107. To by\u0142o to samo nazwisko co ta pani. Ale ja nic nie m\u00f3wi\u0119. My jedziemy jeden dzie\u0144. W drugi dzie\u0144 on m\u00f3wi: ja to jestem troszk\u0119 \u017byd.<\/em><\/p>\n

– Co to znaczy, \u017ce pan jeste\u015b troszk\u0119 \u017byd? – ja si\u0119 pytam, ale wiem, co on mi powie. I nic nie m\u00f3wi\u0119. A on mi m\u00f3wi: jak moja matka zmar\u0142a, to ojciec si\u0119 zamkn\u0105\u0142 w pokoju i p\u0142aka\u0142. Jak on, ten syn, wszed\u0142 do pokoju, to ojciec mu pokaza\u0142 ten testament. – Ja nie wiedzia\u0142em, \u017ce ona jest \u017byd\u00f3wka – m\u00f3wi\u0142 i p\u0142aka\u0142. – To co oni zrobili? Oni zrobili w domu ten ceremoni\u0119, zawo\u0142ali tego prist, s\u0105siad\u00f3w, a potem powiedzieli, \u017ce matk\u0119 zabieraj\u0105 do innego miasta. I zawie\u017ali j\u0105 do Miasteczka na \u017cydowski cmentarz, \u017ceby nikt nie wiedzia\u0142.<\/em><\/p>\n

Potem by\u0142em znowu w Mie\u015bcie i spotka\u0142em ten driver i m\u00f3wi\u0142em do niego, \u017ce chcia\u0142bym da\u0107 pieni\u0105dze na ten cmentarz w Miasteczku. To on si\u0119 bardzo ucieszy\u0142, m\u00f3wi\u0142, \u017ce on te\u017c by chcia\u0142 ten cmentarz ogrodzi\u0107, zrobi\u0107 porz\u0105dek. I on mi powiedzia\u0142, \u017ce za dwa lata za matk\u0105 ten jego ojciec te\u017c zmar\u0142. Z \u017calu. A jak mia\u0142 umrze\u0107, to powiedzia\u0142 synom, \u017ce on te\u017c jest \u017byd. On nie chcia\u0142 tego ca\u0142e \u017cycie m\u00f3wi\u0107, bo nie wiedzia\u0142, \u017ce matka by\u0142a \u017byd\u00f3wka. A teraz, przed \u015bmierci\u0105, powiedzia\u0142. I oni znowu zrobili ten ceremoni\u0119, zawo\u0142ali prist, a potem go zawie\u017ali do Miasteczka, na \u017cydowski cmentarz.<\/em><\/p>\n

– Pan my\u015bli, \u017ce to nieprawda. Ja te\u017c tak my\u015bla\u0142em, \u017ce on opowiada fantazje. Tak my\u015bla\u0142em, \u017ce on tak mi m\u00f3wi, bo ja jestem \u017byd.<\/em><\/p>\n

Ale teraz mieli\u015bmy jecha\u0107 na ten cmentarz. I pojechali\u015bmy tam, a ja by\u0142em ciekawy, czy tam s\u0105 te dwa groby. Ten cmentarz jest bardzo zniszczony, kamienie po\u0142amane, drzewa rosn\u0105. I prosz\u0119 pana, tam by\u0142y dwa groby, ca\u0142kiem nowe! A ja si\u0119 pytam, dlaczego nie ma na grobie kamienia i nazwiska? To on mi m\u00f3wi – przecie\u017c ja nie wiem, jak mama si\u0119 nazywa\u0142a, ja nie wiem, jak ojciec si\u0119 nazywa\u0142. Ja ich nigdy nie spyta\u0142em, a mo\u017ce oni sami nie wiedzieli?<\/em><\/p>\n

– Panie Bartosz, to nie by\u0142a jego fantazja, on m\u00f3wi\u0142 prawd\u0119. Nie m\u00f3w pan, \u017ce na tarnowskim cmentarzu ju\u017c nigdy nikogo nie po\u0142o\u017c\u0105 do ziemi. Tego nikt nie wie **<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

* Aby nie ujawnia\u0107 to\u017csamo\u015bci os\u00f3b, o kt\u00f3rych opowiada ta historia, pos\u0142u\u017cy\u0142em si\u0119 kryptonimami: Miasto i Miasteczko (pisanymi du\u017cymi literami) rzeczywistych miejscowo\u015bci.<\/em><\/p>\n

** Na marginesie tej opowie\u015bci warto wyznawcom ,,czysto\u015bci rasowej” i niech\u0119ci do \u017byd\u00f3w przypomnie\u0107, \u017ce w Tarnowie w ci\u0105gu XVIII – XIX w. oko\u0142o 150 \u017byd\u00f3w (w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci kobiety) przyj\u0119\u0142o chrzest, zasilaj\u0105c genetycznie tarnowsk\u0105 populacj\u0119 chrze\u015bcijan.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pewnego ciep\u0142ego lipcowego popo\u0142udnia spotka\u0142em Pana Adama Bartosza, Autora ksi\u0105\u017cki pt. : ,,Galicyjskim szlakiem chasyd\u00f3w s\u0105decko – bobowskich”. Spotkanie nasze odby\u0142o si\u0119 w miejscu szczeg\u00f3lnym, w koszernej kawiarence przy ulicy Wa\u0142owej w Tarnowie. Pan Adam Bartosz jest m.in. wybitnym znawc\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6706,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[191,168],"tags":[201,200,184,213,203,202],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/1.jpg?fit=1080%2C1080","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/paifcC-1E1","jetpack-related-posts":[{"id":6423,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=6423","url_meta":{"origin":6325,"position":0},"title":"KRAK\u00d3W, KAZIMIERZ i CHASYDZI","author":"admin","date":"31 pa\u017adziernika 2018","format":false,"excerpt":"\"Kazimierz! To prawie Krak\u00f3w, ale ju\u017c nie Krak\u00f3w. Inna strofa tego samego poematu. Przytulona do Wis\u0142y Ska\u0142ka, dwa wynios\u0142e gotyckie ko\u015bcio\u0142y, Augustian\u00f3w i Bo\u017cego Cia\u0142a, a za nimi rozsiad\u0142e dachy synagog, z kt\u00f3rych ka\u017cda nast\u0119pna jest s\u0142awniejsza od poprzedniej. W\u0105skie uliczki, rozga\u0142\u0119zione zau\u0142ki powi\u0105zane labiryntem podworcowych przesmyk\u00f3w i osmolone domy,\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/Cha-1-of-1.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":15469,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=15469","url_meta":{"origin":6325,"position":1},"title":"\u017bYDOWSKIE ZNAKI PRZYPOMNIENIA","author":"admin","date":"30 marca 2025","format":false,"excerpt":",,Ktokolwiek nosi cicit na swoim ubraniu, tefilin na swoim ciele i ma na swoich drzwiach mezuz\u0119, ten nie\u0142atwo zgrzeszy\u201d \u2013 tak powiada stara m\u0105dro\u015b\u0107 Talmudu. Judaizm pozostaje zawsze wierny trzem symbolom: mezuzie, tefilinowi i cicit. S\u0105 to znaki przypomnienia na domu, na ramieniu i na czole oraz na ubiorze.\u00a0 Do\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Symbole-9291.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":9142,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=9142","url_meta":{"origin":6325,"position":2},"title":"DWIE OPOWIE\u015aCI","author":"admin","date":"17 grudnia 2020","format":false,"excerpt":"Pierwsze moje spotkania to pocz\u0105tkowe lata osiemdziesi\u0105te ubieg\u0142ego stulecia, na starym \u017cydowskim kirkucie w rodzinnym Tarnowie. Ogromnie zaniedbany cmentarz, setki pochylonych macew, trudne do przebrni\u0119cia chaszcze. Oplataj\u0105ce, ekspansywne bluszcze, dzikie koty, \u015bwiat niby w samym centrum miasta a jakby zapomniany przez wszystkich, omijany, nie zauwa\u017cany, prawdziwe gruzowisko kamieni. Pojawia\u0142em si\u0119\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/album-8549.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":11758,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=11758","url_meta":{"origin":6325,"position":3},"title":"TWARZ\u0104 NA WSCH\u00d3D","author":"admin","date":"13 marca 2022","format":false,"excerpt":"Miejscem ostatniej opowie\u015bci by\u0142a \u0141\u00f3d\u017a. ,,Blaski i cienie\u201d oparte by\u0142y jakby na procesie, przej\u015bciu, podr\u00f3\u017cy od niewidzenia do widzenia. Okre\u015blone sk\u0142adaniem obrazu w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z pokruszonych male\u0144kich szkie\u0142ek, kadr\u00f3w spotykanych mimochodem na \u0142\u00f3dzkich ulicach. Scalanie pojedynczych, lu\u017ano rozrzuconych scen, klatek, epizod\u00f3w. Fragment\u00f3w, z ka\u017cdym kolejnym dniem pasuj\u0105cych do siebie\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/wizyt\u00f3wka-1.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":6605,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=6605","url_meta":{"origin":6325,"position":4},"title":"TAKIMI KLOCKAMI TYLKO PARAMI","author":"admin","date":"9 stycznia 2019","format":false,"excerpt":"\u00a0 Powracam wspomnieniami do lat wczesnego dzieci\u0144stwa kiedy wylegiwa\u0142em si\u0119 na du\u017cym dywanie. Mama w\u00f3wczas rozk\u0142ada\u0142a na nim poka\u017ane arkusze szarego papieru, na nich szpilkami, dziesi\u0105tkami szpilek, oczko po oczku, by zachowa\u0107 symetri\u0119 oraz wydoby\u0107 przepi\u0119kny wz\u00f3r, rozpina\u0142a krochmalone serwety robione na drutach lub szyde\u0142kiem. To by\u0142o istne misterium. Zmienia\u0142y\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/2.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":12594,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=12594","url_meta":{"origin":6325,"position":5},"title":"GORZKIE \u017bALE","author":"admin","date":"1 lipca 2022","format":false,"excerpt":"W odczycie pod wymownym tytu\u0142em ,,Blaski i n\u0119dze wygnania\u201d, J\u00f3zef Wittlin zauwa\u017ca, \u017ce wygnaniec to ,,cz\u0142owiek pozbawiony czasu. To znaczy tego czasu, kt\u00f3ry up\u0142ywa w\u0142a\u015bnie w jego ojczy\u017anie\u201d. I dalej wyja\u015bnia: ,,czas na wygnaniu jest zupe\u0142nie inny. Jest to czas nienormalny, prawie \u017ce ob\u0142\u0105kany. Wygnaniec bowiem \u017cyje w dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/Beskid-Niski-2-9401.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6325"}],"collection":[{"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6325"}],"version-history":[{"count":9,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6325\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6848,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6325\/revisions\/6848"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/6706"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6325"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6325"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6325"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}