![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/09\/podl-1714.jpg\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/p>\n\n\n\n
Skansenowe spacery ju\u017c tradycyjnie z niezapomnianym g\u0142osem Profesora Wiktora Zina. Niekoniecznie o tym co obok, co dostrzega w danej chwili wzrok. Cz\u0119sto to opowie\u015bci o odleg\u0142ych miejscach, jakby przeniesionych w czasie i przestrzeni. Profesor wraca w nich do \u015bwiata, kt\u00f3ry niestety istnia\u0142 ju\u017c tylko w Jego wspomnieniu, utrwalonym na ta\u015bmie magnetofonowej lub starych kartach ksi\u0105\u017cek. Pogodne i serdeczne opowie\u015bci przeplataj\u0105 si\u0119 z tragicznymi zdarzeniami mrocznych czas\u00f3w okupacji. I cho\u0107 dobieram je wg w\u0142asnych upodoba\u0144, osobistych potrzeb, my\u015bli, kt\u00f3re poszukuj\u0105 stycznych p\u0142aszczyzn, to wyra\u017caj\u0105 one jedno – umi\u0142owanie ojczystej ziemi, piel\u0119gnowanie pi\u0119knej mowy, tradycji, polsko\u015bci.<\/p>\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/p>\n\n\n\n
Poprzednie wpisy ilustrowane Naszymi obrazami dotyka\u0142y a to dach\u00f3w, s\u0142omianych strzech, a to drewnianych p\u0142ot\u00f3w, jeden z wpis\u00f3w dotyczy\u0142 nawet pewnej niezwyk\u0142ej Sokolarni. Serdecznie polecam te motywy, zapraszaj\u0105c do kolejnej ods\u0142ony. Kiedy pisz\u0119 te s\u0142owa, za oknem pada deszcz, dobra to chwila by przysi\u0105\u015b\u0107 na ganku pod drewnianym daszkiem i pos\u0142ucha\u0107. Osobom, kt\u00f3re zna\u0142y melodi\u0119 g\u0142osu Profesora b\u0119dzie tym bardziej przyjemnie. A je\u015bli dla kogo\u015b b\u0119dzie to zbyt ma\u0142o, do\u0142\u0105czam poni\u017cej linki do poprzednich publikacji.<\/p>\n\n\n\n
http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=9865<\/a><\/p>\n\n\n\n http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=10098<\/a><\/p>\n\n\n\n http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=10612<\/a><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Zapraszamy wi\u0119c na gar\u015b\u0107 lu\u017anych opowie\u015bci Profesora Wiktora Zina w po\u0142\u0105czeniu z Naszymi obrazami z Podlasia. Przedstawionego dzi\u015b odrobin\u0119 inaczej, bo z ,,domieszk\u0105 tuszu\u201d. Starsi wiekiem czytelnicy zapewne pami\u0119taj\u0105 niezwyk\u0142e audycje telewizyjne zatytu\u0142owane ,,Pi\u00f3rkiem i w\u0119glem\u201d prowadzone przez prof. Zina, z jego ulubionym wschodnim za\u015bpiewem oraz kawa\u0142kiem kredy i w\u0119gla w d\u0142oni. Pragn\u0105c uatrakcyjni\u0107, przeple\u015b\u0107 dzisiejsze opowie\u015bci, zabarwimy ca\u0142o\u015b\u0107 tuszem\u2026 Tak wi\u0119c prezentuj\u0105 si\u0119 ulubione Nasze \u015bcie\u017cki w odmiennej ods\u0142onie \ud83d\ude42 <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Przywo\u0142am tu pewne wspomnienie. Podszed\u0142 do mnie srebrzysty staruszek, kt\u00f3remu wszyscy k\u0142aniali si\u0119, a ja nie wiedzia\u0142em, kim on jest. To by\u0142y Zielone \u015awi\u0105tki, po\u015br\u00f3d p\u00f3l urz\u0105dzono ch\u0142opskie \u015bwi\u0119to ludowe, z przem\u00f3wieniami i wiar\u0105, \u017ce ch\u0142opi polscy potrafi\u0105 \u2013 jak zawsze \u2013 \u017cywi\u0107 i broni\u0107. Ten pachn\u0105cy lawend\u0105 staruszek, poruszaj\u0105cy si\u0119 rozwa\u017cnie przy u\u017cyciu laski, podszed\u0142 nagle do mnie, jak do starego znajomego, m\u00f3wi\u0105c: \u2013 A my, panie Wiktorze, odejd\u017amy od tego oficjalnego zgie\u0142ku i porozmawiajmy. Nie wiedzia\u0142em jeszcze, kim jest, ale jaka\u015b pani \u2013 mo\u017ce Jego opiekunka \u2013 powiedzia\u0142a z trosk\u0105: \u2013 Mistrzu Melchiorze! Nie oddalajcie si\u0119 zbytnio. To by\u0142o moje pierwsze spotkanie z Melchiorem Wa\u0144kowiczem. Jak okaza\u0142o si\u0119, nale\u017ca\u0142 do tych, kt\u00f3rzy ogl\u0105dali moje audycje \u201ePi\u00f3rkiem i w\u0119glem\u201d. Usiedli\u015bmy. Wa\u0144kowicz powiedzia\u0142: \u2013 Mo\u017cesz si\u0119 na mnie powo\u0142a\u0107 lub nie. Twoja sprawa. Ale przeka\u017c to Polakom. Przed nami rozci\u0105ga\u0142y si\u0119 pola obramowane na horyzoncie lasem, wy\u017cej p\u0142yn\u0119\u0142y ob\u0142oki, Wa\u0144kowicz uni\u00f3s\u0142 do g\u00f3ry praw\u0105 d\u0142o\u0144: \u2013 Zauwa\u017c, r\u0119ka ma pi\u0119\u0107 palc\u00f3w, a my, Polacy, mamy swoich pi\u0119\u0107 \u015bwi\u0119tych liter \u201eM\u201d i biada ka\u017cdemu, kto si\u0119 targnie na jedn\u0105 z nich. S\u0142ucha\u0142em coraz bardziej zafascynowany. On pi\u0119knie opowiada\u0142: \u2013 Pierwsze \u201eM\u201d to Matka Boska. \u201ePanna \u015bwi\u0119ta, co jasnej broni Cz\u0119stochowy i w Ostrej \u015bwieci Bramie\u201d. Biada temu, kto tknie to pierwsze \u201eM\u201d. Jest w Polsce przegrany i to na zawsze. \u2013 A drugie \u201eM\u201d? \u2013 zapyta\u0142em. \u2013 Drugie to ten, kt\u00f3ry napisa\u0142 te s\u0142owa, stwarzaj\u0105c polskie odniesienie do Boga i Ojczyzny \u2013 m\u00f3j drogi \u2013 Mickiewicz! Dotychczas pozornie w pe\u0142ni doceniona \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 polskiego j\u0119zyka, naszego my\u015blenia i post\u0119powania<\/em>.”<\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Trzecie \u201eM\u201d musi by\u0107 tobie bardzo bliskie i lepiej znane ni\u017c mnie. To Matejko \u2013 genialny wizjoner. To On przet\u0142umaczy\u0142 histori\u0119 Polski tak, \u017ce poj\u0119li j\u0105 i pokochali nawet analfabeci, i ci z doktoratami. A taki jeden \u0142obuz twierdzi, \u017ce On by\u0142 lichym malarzem (nie wiem, kogo mia\u0142 na my\u015bli). Matejko dla naszej kultury to posta\u0107 gigantyczna. \u2013 A czwarte \u201eM\u201d mistrzu? \u2013 Rozmarzone oczy i cicho wypowiedziane pytanie. \u2013 A czy wyobra\u017casz sobie kultur\u0119 polsk\u0105 bez mazura z \u201eHalki\u201d i kuranta ze \u201eStrasznego dworu\u201d? \u2013 Nie. \u2013 A zatem nie pytaj. \u2013 Mistrzu! Jak zako\u0144czysz swoje wspania\u0142e przemy\u015blenia? \u2013 Idzie ci o pi\u0105te \u201eM\u201d? Sp\u00f3jrz przed siebie, co widzisz? \u2013 Pola poci\u0119te miedzami… \u2013 Ot\u00f3\u017c to, tylko \u017ce te pola s\u0105 poci\u0119te i zbratane miedzami. To one stanowi\u0105 \u015bwi\u0119te, polskie \u201eM\u201d. Niech b\u0119d\u0105 przekl\u0119ci wszyscy ci, kt\u00f3rzy o\u015bmiel\u0105 si\u0119 tkn\u0105\u0107 ten \u015bwi\u0119ty symbol naszego krajobrazu, co Polsk\u0119 Polsk\u0105 czyni.”<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Tyle lat min\u0119\u0142o od naszej rozmowy z tym wyj\u0105tkowo m\u0105drym i b\u0142yskotliwym cz\u0142owiekiem.”<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,Z tej strony Bugu pola przypominaj\u0105 fragment witra\u017ca, w kt\u00f3rym rol\u0119 o\u0142owianych obramie\u0144 tworz\u0105 miedze. Pomi\u0119dzy nimi zjawiaj\u0105 si\u0119 z\u0142ote niwy kwitn\u0105cego rzepaku, a tu\u017c obok ci\u0105gnie si\u0119 zielony \u0142an oziminy. Zroszone pole skrad\u0142o niebu odrobin\u0119 b\u0142\u0119kitu, dlatego ma odcie\u0144 szmaragdowy, ale ju\u017c za nast\u0119pn\u0105 miedz\u0105 ziele\u0144 jest ciep\u0142a i bardziej jaskrawa. Te plamy barwne przerywa ciemny, ledwie wczoraj zaorany ug\u00f3r. To ca\u0142a paleta malarska.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,A mo\u017ce to tylko moje urojenia? Wracam do tematu. Miedze stanowi\u0105 niew\u0105tpliwie wa\u017cny element naszego krajobrazu. W terenie sfalowanym potrafi\u0105 przypomina\u0107 wst\u0119gowy ornament, stworzony przez kogo\u015b, komu nieobce by\u0142y prawid\u0142a kaligrafii, a mo\u017ce i rytmu. Niekiedy miedze tworz\u0105 kraw\u0119dzie terenu, kt\u00f3ry unosi si\u0119 lub opada, tworz\u0105c monumentalne schody, b\u0119d\u0105ce zarazem systemem odwadniania p\u00f3l. Powstaje skomplikowany relief, kt\u00f3ry jest nie tylko wielopokoleniowym kodem w\u0142asno\u015bci, ale i wysublimowanym pi\u0119knem form. Gdyby te podzia\u0142y wkl\u0119s\u0142o\u015bci i wypuk\u0142o\u015bci zmniejszy\u0107, odla\u0107 w br\u0105zie, powsta\u0142oby osobliwe dzie\u0142o medalierstwa upami\u0119tniaj\u0105ce epok\u0119. Ka\u017cdy metr bie\u017c\u0105cy miedzy to pomnik hojno\u015bci Matki Przyrody, a mo\u017ce a\u017c relikt wielowiekowej historii. P\u0142ug m\u00f3g\u0142 miedze podora\u0107, ale nie \u015bmia\u0142 jej zniweczy\u0107, bo wtedy rozlega\u0142 si\u0119 ewangeliczny nakaz: Redde, quod debes. Na \u015bwi\u0119tych miedzach ros\u0142y z\u0142ote dziewanny, r\u00f3\u017cowi\u0142 si\u0119 \u015blaz, tu pod k\u0119pami wy\u0142o\u017cystej trawy znajdowa\u0142y schronienie zaj\u0105ce, ptaki wi\u0142y gniazda i tu brata\u0142y si\u0119 ze sob\u0105 pokrzywa, podbia\u0142 i \u0142opiany. Pami\u0119tam te\u017c uwag\u0119 \u015bp. prof. W\u0142adys\u0142awa Szafera: \u2013 M\u00f3j Panie! Na jednym \u0142okciu polskiej miedzy mo\u017cesz odnale\u017a\u0107 kilkadziesi\u0105t gatunk\u00f3w ro\u015blin, od mchu zaczynaj\u0105c, na Mickiewiczowskich gruszach ko\u0144cz\u0105c. Je\u015bli tak, to ka\u017cda miedza stanowi osobliw\u0105 wn\u0119k\u0119 ekologiczn\u0105. Ja sam znam miedze, na kt\u00f3rych ros\u0142y skarla\u0142e, bo skarla\u0142e, skrzypy i wid\u0142aki.”<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,Na razie miedze dotrwa\u0142y do XXI w., ale nie zapominajmy o problemie i o pi\u0105tym, \u015bwi\u0119tym dla Polak\u00f3w symbolu \u201eM<\/em>.”<\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Czy znajdzie si\u0119 kto\u015b, kto potrafi wyobrazi\u0107 sobie dw\u00f3r, dworek, za\u015bcianek polski bez ganku? Nie! Bo klimat i obyczajowo\u015b\u0107 polska wymaga\u0142y wr\u0119cz istnienia \u201ewystawy\u201d alias ganku, czyli przedsionka, przez kt\u00f3ry do sieni si\u0119 wchodzi\u0142o. \u201eTu, na \u0142aweczkach ustawionych naprzeciw siebie, mo\u017cna by\u0142o swobodnie porozmawia\u0107, obserwuj\u0105c krajobraz (okolic\u0119) i drog\u0119, po kt\u00f3rej toczy\u0142y si\u0119 wozy, kolaski, a czasem przejecha\u0142a dostojna kareta. Ch\u0142odek otacza\u0142 to miejsce. Ziele\u0144 zespoli\u0142a si\u0119 tu z architektur\u0105, ganek z pn\u0105czami: chmielem, dzikim winem. S\u0142o\u0144ce, przekrad\u0142szy si\u0119 przez szeleszcz\u0105ce grodzie li\u015bci, tworzy\u0142o bajkowy \u015bwiat ruchomych pob\u0142ysk\u00f3w i \u015bwietlik\u00f3w. Nawet psy i koty lubi\u0142y tu przebywa\u0107.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce ganek stanowi\u0142 os\u0142on\u0119 \u201ewschod\u00f3w\u201d prowadz\u0105cych do budynku. Jego dach wspiera\u0142 si\u0119 na s\u0142upach. W ganku \u201eb\u0142on nie masz ni okiennic\u201d. By\u0142 wi\u0119c ganek budowl\u0105 a\u017curow\u0105, niekiedy \u201ez dw\u00f3ch stron balasami otoczony\u201d. Zawsze wywy\u017cszony, \u201eprzed nim wschody prowadz\u0105ce do drzwi na zawiasach z wrzeci\u0105dzem\u201d, ale ganek \u201em\u00f3g\u0142 by\u0107 wko\u0142o obwiedzionym\u201d. Dzi\u015b nazwaliby\u015bmy to galeri\u0105, a mo\u017ce podcieniem. My zajmiemy si\u0119 gankami wprowadzaj\u0105cymi ludzi do budynku. Niekiedy dawne opisy podaj\u0105: \u201eNad gankiem salka zabudowana\u201d. Mowa tu o gankach pi\u0119trowych, z \u201efacjat\u0105\u201d. Ganek jest to wi\u0119c niewielkie, a\u017curowe pomieszczenie. \u0141\u0105cznik mi\u0119dzy krajobrazem a mieszkaniem.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Schody, dwa s\u0142upy podtrzymuj\u0105ce dwuspadowy daszek. Pomi\u0119dzy s\u0142upami, a \u015bcian\u0105 \u2013 balustrada \u2013 owe balasy, stanowi\u0105ce r\u00f3wnocze\u015bnie oparcie dla \u0142awek ustawionych prostopadle do \u015bciany domu. Niekiedy balustrada i z przodu os\u0142ania\u0142a te \u0142awki, ramuj\u0105c wej\u015bcie. To i ca\u0142y ganek.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Wracamy jednak do naszego ganku, wspartego tylko na dw\u00f3ch, a najwy\u017cej czterech s\u0142upach. Zaosie, gdzie urodzi\u0142 si\u0119 Mickiewicz, Mereczowszczyzna Ko\u015bciuszk\u00f3w, Ubiel Moniuszk\u00f3w, Zu\u0142\u00f3w Pi\u0142sudskich, \u017belazowa Wola, gdzie urodzi\u0142 si\u0119 Chopin (ganek ustawiono ju\u017c po urodzeniu Fryderyka). Co \u0142\u0105czy te miejscowo\u015bci? Ganki!”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,C\u00f3\u017c to jest wi\u0119c ganek? Bardzo prosta architektura. Dwuspadowy, siod\u0142owy daszek, wsparty na dw\u00f3ch filarkach, lekko wzniesiony ponad poziom, trzy, cztery stopnie, po staropolsku wystawa. To jeszcze bardzo prymitywna architektura, dopiero gdy do tego doda si\u0119 sploty dzikiego wina, kt\u00f3re jakimi\u015b portierami, zielonymi, mi\u0119kkimi otul\u0105 t\u0119 zwyczajn\u0105 prost\u0105, drewnian\u0105 konstrukcj\u0119, wtedy staje si\u0119 ona poezj\u0105. A jeszcze gdy za\u015bwieci s\u0142o\u0144ce, a jeszcze gdy z\u0142ociste c\u0119tki zaczn\u0105 ta\u0144cowa\u0107 pomi\u0119dzy li\u015b\u0107mi, a jeszcze gdy jest to w maju, kiedy pszczo\u0142y zaczynaj\u0105 z kwitn\u0105cego dzikiego wina zbiera\u0107 py\u0142ek, wtedy cz\u0142owiekowi zdaje si\u0119, \u017ce jest w raju.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Przez ruchome firanki li\u015bci i kwiat\u00f3w rozbrzmiewaj\u0105cych pszczelim brz\u0119czeniem z trudem przenika\u0142o s\u0142o\u0144ce, zdobi\u0105c deski pod\u0142ogi ganku, \u015bciany domu i \u0142aweczki ruchomymi c\u0119tkami s\u0142onecznych poblask\u00f3w, kt\u00f3re pe\u0142za\u0142y jak \u017cywe \u015bwietliki. Z ruchomych nawis\u00f3w sypa\u0142 si\u0119 \u017c\u00f3\u0142ty py\u0142ek i sprawia\u0142, \u017ce promienie s\u0142o\u0144ca, osiadaj\u0105c na drobinach jak kropelkach wody, stawa\u0142y si\u0119 widoczne.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,\u0179r\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w p\u0142otu to plecenie w\u0142os\u00f3w, s\u0142\u00f3w (pleciuga), ale g\u0142\u00f3wnie p\u0142ot\u00f3w, kt\u00f3re kiedy\u015b, oboj\u0119tnie \u2013 z wierzby czy brzozy \u2013 stanowi\u0142y wa\u017cny element krajobrazu. Tak jak miedze w polu, o czym pisali\u015bmy, tak p\u0142oty w zagrodzie, wsi stanowi\u0142y nienaruszalny symbol w\u0142asno\u015bci: \u201eOd najlepszego s\u0105siada te\u017c odgrodzi\u0107 si\u0119 p\u0142otem trzeba\u201d (Mazowsze). Przypominam sobie rok 1943, wtedy jeszcze Krystynopol Potockich, War\u0119\u017c i Sokal nale\u017ca\u0142y do Polski. Ka\u017cdej nocy niebo jarzy\u0142o si\u0119 tam \u0142unami. Mieli\u015bmy swoich talib\u00f3w. Ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci ko\u0144czyli ostatni akt krwawego widowiska. Pami\u0119tam jesienny, kr\u00f3tki dzie\u0144. Kresy… W ocala\u0142ej od po\u017cogi zagrodzie stary, w\u0105saty cz\u0142owiek przybija\u0142 brakuj\u0105ce sztachety do rygli swego p\u0142otu. Tu\u017c, nieopodal z brunatnej \u015bciany lasu dochodzi\u0142y odg\u0142osy strza\u0142\u00f3w. Te plaskaj\u0105ce, pojedyncze to karabiny, te przypominaj\u0105ce pukanie do drzwi to maszynowe pistolety. Cz\u0142owiek z w\u0105sami przybija\u0142 kolejn\u0105 sztachet\u0119. \u2013 Panie! Jed\u017a z nami, bo dzie\u0144 si\u0119 ko\u0144czy… strzelaj\u0105! Pal\u0105 wsie. Po co pan p\u0142ot naprawia? Spojrza\u0142y na mnie b\u0142\u0119kitne oczy. Starzec odpowiedzia\u0142: \u2013 Z dziurawym p\u0142otem… nie zasn\u0105\u0142bym i nie wlaz\u0142bym do schronu. Dom dotrwa\u0142 do XXI w., ale nikt nie zna\u0142 dotychczas tej symbolicznej wr\u0119cz opowie\u015bci. P\u0142ot to granica, a tam gdzie granica, godzi si\u0119 pos\u0142u\u017cy\u0107 biblijnym tekstem redde, quod debes. To nie ja wymy\u015bli\u0142em, to Syrokomla.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Jakie mog\u0105 by\u0107 plecione p\u0142oty? Wkopywa\u0142o si\u0119 w ziemi\u0119 drewniane ko\u0142ki, pod sznur, tak, by tworzy\u0142y lini\u0119 prost\u0105, wkl\u0119s\u0142\u0105 lub wypuk\u0142\u0105. Ta linia stanowi\u0142a granic\u0119 w\u0142asno\u015bci, p\u0142ot tworzy\u0142 zmaterializowan\u0105 jej form\u0119. Pomi\u0119dzy wbite w ziemi\u0119 ko\u0142ki wplata\u0142o si\u0119 \u201ejeszcze \u017cywe\u201d, bo ledwie obci\u0119te ga\u0142\u0105zki wierzbowe lub brzozowe. I nikt dotychczas nie zwr\u00f3ci\u0142 uwagi na to, \u017ce \u201eChopinowskie wierzby\u201d, jak je nazywa\u0142 Iwaszkiewicz, rodzi\u0142y si\u0119, bo potrzebne by\u0142y ga\u0142\u0119zie na p\u0142oty. Rozstawienie ko\u0142k\u00f3w, rodzaj splot\u00f3w i jako\u015b\u0107 ga\u0142\u0119zi plecionki sprawia\u0142y, \u017ce nie by\u0142o dw\u00f3ch p\u0142ot\u00f3w podobnych.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Przegl\u0105dam swoje rysunki z po\u0142owy ubieg\u0142ego stulecia. Mam tak\u0105 teczk\u0119 \u201echru\u015bciane p\u0142oty\u201d i przypominam wyhaftowane na ornacie Kmity w Skarbcu Wawelskim podobne ogrodzenia. Rejestruj\u0105 one element polskiego krajobrazu z XV w., bo ornat pochodzi z pocz\u0105tku XVI w. Plecionych p\u0142ot\u00f3w nie wolno bagatelizowa\u0107. To odwieczny element naszego krajobrazu. Takie p\u0142oty znaleziono w trzewiach Kopca Krakusa podczas bada\u0144 przerwanych przed wybuchem wojny w 1939 r. Mo\u017cna te\u017c m\u00f3wi\u0107 o zupe\u0142nie zanik\u0142ym zawodzie \u201ep\u0142ociarzy\u201d. Technologia ich pracy by\u0142a a\u017c tak wyrafinowana, \u017ce niekt\u00f3re plecionki przypominaj\u0105 faktur\u0119 powi\u0119kszonej tkaniny z Ca\u0142unu Tury\u0144skiego. Pomi\u0119dzy p\u0142otami plecionymi istnieje jeszcze pewien rodzaj szczeg\u00f3lny, pi\u0119kny i, powiedzia\u0142bym, przemy\u015blny. Poza s\u0142upem, w ka\u017cdym prz\u0119\u015ble p\u0142otu potrzebne s\u0105 trzy rygle, pomi\u0119dzy kt\u00f3re wk\u0142ada si\u0119 elastyczne deski lub ga\u0142\u0119zie. Takie p\u0142oty rysowa\u0142em w Bi\u0142goraju i Bia\u0142owie\u017cy. A p\u0142oty nieplecione? Anatomia tego p\u0142otu jest niezwykle prosta. Najwa\u017cniejszymi elementami s\u0105 s\u0142upy, kt\u00f3re sprawiaj\u0105, \u017ce p\u0142ot w og\u00f3le stoi. Po\u0142\u0105czone s\u0105 najcz\u0119\u015bciej dwoma ryglami. Niekiedy rygle wzmocnione bywaj\u0105 zastrza\u0142ami, a wtedy konstrukcja zwyk\u0142ego p\u0142otu przypomina drewnian\u0105, sztywn\u0105 kratownic\u0119. Dopiero teraz nale\u017cy pomy\u015ble\u0107 o sztachetach.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Bywaj\u0105 p\u0142oty pe\u0142ne z zaostrzonymi deskami, stanowi\u0105cymi trudn\u0105 do pokonania przeszkod\u0119. Te nie pozwalaj\u0105 rozezna\u0107, co taczaj\u0105. Taki p\u0142ot ponad trzymetrowej wysoko\u015bci przypomina palisad\u0119. Je\u015bli wypadnie z deski s\u0119k, mo\u017cna spojrze\u0107 i dowiedzie\u0107 si\u0119, co znajduje si\u0119 po drugiej stronie \u2013 ogr\u00f3d czy \u015bmietnisko. S\u0142upy tych p\u0142ot\u00f3w bywaj\u0105 te\u017c zaostrzone, podkre\u015blaj\u0105ce rytm zaistnia\u0142y w ogrodzeniu. Temu przeciwstawiaj\u0105 si\u0119 p\u0142oty a\u017curowe.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,We wsi Rachanie pod Tomaszowem ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 kiedy\u015b ogrodzony wyrafinowanym p\u0142otem, kt\u00f3ry wzni\u00f3s\u0142 cz\u0142owiek obdarzony fantazj\u0105. W 1958 r. narysowa\u0142em ten p\u0142ot. Jego sztachety pochodzi\u0142y z wygi\u0119tego pnia jaworu, kt\u00f3ry rozmieniono na deski. Deski w nim ta\u0144czy\u0142y. W Choroszczy pod Bia\u0142ymstokiem, gdzie projektowa\u0142em wn\u0119trze zabytkowego ko\u015bcio\u0142a, narysowa\u0142em p\u0142ot taki, kt\u00f3ry grodzi\u0142, ale i czarowa\u0142 pi\u0119knem. Rygle tego p\u0142otu wro\u015bni\u0119te by\u0142y w kor\u0119, \u0142yko i mi\u0105\u017csz trzechsetletnich lip. Kt\u00f3r\u0105 generacj\u0119 sztachet rysowa\u0142em? Nie potrafi\u0119 powiedzie\u0107. Rzadszym zjawiskiem by\u0142y u nas p\u0142oty, w kt\u00f3rych s\u0142upy \u0142\u0105czone by\u0142y poziomymi deskami, ale i to trafia\u0142o si\u0119, bo tak budowano bramy i wrota albo ruchome prz\u0119s\u0142a. Godne podkre\u015blenia jest to, \u017ce g\u00f3rna kraw\u0119d\u017a p\u0142otu wcale nie musia\u0142a by\u0107 lini\u0105 poziom\u0105, formowano j\u0105 tak, \u017ce niekiedy tworzy\u0142a a\u017c… sinusoid\u0119 lub rytmicznie powtarzaj\u0105ce si\u0119 wypuk\u0142o\u015bci, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi brama stanowi\u0142a akcent.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Dachy tych stod\u00f3\u0142 niby s\u0105 do siebie podobne, ale ka\u017cdy \u2013 latem czy zim\u0105 \u2013 jest inny. Objawia si\u0119 tu osobliwa mi\u0119kko\u015b\u0107 linii, swoista, wr\u0119cz symboliczna melodia polsko\u015bci i pi\u0119kna, kt\u00f3re odesz\u0142o bezpowrotnie za nasz\u0105 zgod\u0105 i przyzwoleniem. Kiedy\u015b, gdy pracowa\u0142em w Warszawie, cz\u0119sto odwiedza\u0142em mieszkaj\u0105cego tu\u017c obok mnie znakomitego prof. W\u0142adys\u0142awa Tatarkiewicza. Ten wybitny znawca filozofii, estetyki i okresu Stanis\u0142awowskiego kiedy\u015b powiedzia\u0142: \u2013 W naszym kr\u0119gu s\u0142owia\u0144skim pi\u0119kno rodzi\u0142o si\u0119 dzi\u0119ki drewnu, trzcinie, s\u0142omie i glinie. Zapami\u0119ta\u0142em t\u0119 uwag\u0119 r\u00f3wnie dobrze, jak jego mieszkanie przy ul. Ch\u0119ci\u0144skiej i wisz\u0105cy tu\u017c nad fotelem portret Stanis\u0142awa Augusta. Byli do siebie podobni.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Ka\u017cdy architekt cokolwiek projektuj\u0105cy musi oprze\u0107 si\u0119 o geometri\u0119, architektura bowiem, niezale\u017cnie od miejsca i czasu, w kt\u00f3rym powstaje, bardziej od poezji czy muzyki podlega prawom grawitacji.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Promotor mego dyplomu architekta, warszawski profesor urbanistyki i architektury, s\u0142awny Tadeusz To\u0142wi\u0144ski mawia\u0142: \u201ePolska architektura to g\u0142\u00f3wnie dachy i to, co si\u0119 na nich dzieje: dymniki, \u015bwietliki, facyjatki, olbrzymie okapy.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,By\u0142 rok 1963. Grupa student\u00f3w krakowskiego Wydzia\u0142u Architektury podczas praktyk wakacyjnych penetruje Podlasie. Jestem razem z nimi. Zajmujemy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie architektur\u0105 drewnian\u0105. Studenci zaw\u0119drowali a\u017c do Romanowa Kraszewskich. Tu sp\u0119dzi\u0142 lata m\u0142odo\u015bci jeden z najpracowitszych Polak\u00f3w, J\u00f3zef Ignacy Kraszewski. To tu by\u0142 jego \u201eraj utracony\u201d. Nieco na uboczu, po\u015br\u00f3d chwast\u00f3w, sta\u0142a zapomniana, opustosza\u0142a budowla \u2013 ani cha\u0142upa, ani stodo\u0142a. Mo\u017ce \u015bwirunek-spichrzyk, kt\u00f3ry tu nazywano k\u0142uni\u0105. Dzi\u015b ju\u017c budowla ta nie istnieje, pozosta\u0142a na moim szybkim, barwnym szkicu i studenckiej inwentaryzacji. Zachodzi\u0142o s\u0142o\u0144ce. Sylweta starej budowli na tle r\u00f3\u017cowego nieba jakby wspiera\u0142a si\u0119 o pot\u0119\u017cn\u0105 topol\u0119. By\u0142em zauroczony i zachodz\u0105cym s\u0142o\u0144cem, i zapachem, kt\u00f3ry by\u0142 kompozycj\u0105 woni macierzanki, dymu i dojrza\u0142ego zbo\u017ca. Tu po prostu pachnia\u0142o Polsk\u0105! Spod ocienionego okapu wylecia\u0142a jask\u00f3\u0142ka.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,O czym my\u015bla\u0142em wtedy? O geometrii, kt\u00f3ra ukorzy\u0142a si\u0119 w kontakcie z drewnem i s\u0142om\u0105. Na kalenicy dachu a\u017c dwa bocianie gniazda. Sylweta tej strzechy, jakby otoczona aureol\u0105 odwieczerzy, ukierunkowa\u0142a my\u015bli. A \u015bciany? Wyrasta\u0142y z g\u0142og\u00f3w, pokrzyw i \u0142opian\u00f3w. Konstrukcja no\u015bna to s\u0142upy, pomi\u0119dzy kt\u00f3re wsuni\u0119to poziome, okorowane bierwiona. Ten spos\u00f3b budowania, nazwany sumikowo-\u0142\u0105tkowym, archeolodzy polscy odnale\u017ali w Biskupinie, nieopodal \u017bnina i Gniezna. Dach stanowi osobliw\u0105 ojczyzn\u0119 dw\u00f3ch bocianich rod\u00f3w. Przypominam sobie, \u017ce pod tak\u0105 strzech\u0105 w Zaosiu, obok Nowogr\u00f3dka, urodzi\u0142 si\u0119 Adam Mickiewicz. Dw\u00f3r w Mereczowszczy\u017anie, nieopodal Kosowa Poleskiego, te\u017c by\u0142 pokryty strzech\u0105, kiedy urodzi\u0142 si\u0119 w nim Tadeusz Ko\u015bciuszko. Mam te\u017c dow\u00f3d na to, \u017ce oficyna dworu Skarbk\u00f3w, zaj\u0119ta przez Miko\u0142aja Chopina i jego \u017con\u0119 w \u017belazowej Woli, w czasie, gdy urodzi\u0142 si\u0119 Fryderyk, by\u0142a r\u00f3wnie\u017c pokryta s\u0142om\u0105. Pog\u0142aska\u0142em omsza\u0142e, pr\u00f3chniej\u0105ce \u015bciany tego pomnika czas\u00f3w oddalonych i przymkn\u0105wszy oczy, zobaczy\u0142em ma\u0142ego ch\u0142opca obok starszej pani. Wyobra\u017ania podpowiedzia\u0142a \u2013 to ma\u0142y Igna\u015b Kraszewski wyszed\u0142 na spacer ze sw\u0105 \u201ebia\u0142\u0105 babci\u0105\u201d, pani\u0105 Malsk\u0105. Wtedy ju\u017c na pewno sta\u0142 ten budynek i mieszka\u0142y na nim dwa rody bocianie z \u201eraju utraconego.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Strzecha potrafi\u0142a w spos\u00f3b perfekcyjny po\u0142\u0105czy\u0107 geometri\u0119 z poezj\u0105 formy i koloru. Gdzie\u015b z oddali wiatr przyni\u00f3s\u0142 d\u017awi\u0119ki m\u0142ota i kowad\u0142a. Na przestworzu niebosk\u0142onu pojawi\u0142o si\u0119 stado kracz\u0105cych wron. To by\u0142 ma\u0142y strz\u0119pek przebrzmia\u0142ego czasu. A dzi\u015b? Rodzi si\u0119 druga zwrotka do wypowiedzi prof. Tatarkiewicza. Zabrzmia\u0142aby tak: \u201eBeton oszklony, asfalt i neony.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,W Holandii, Belgii, Hiszpanii ci, co zamawiaj\u0105, projektuj\u0105 i zatwierdzaj\u0105, uszanowali swe korzenie i historyczny krajobraz. A nasz biedny, tranzytowy kraj zamienia ka\u017cdego dnia oko\u0142o 100 ha z przestrzeni tlenotw\u00f3rczych \u2013 nawet bagienek \u2013 na asfalt, beton i \u015bmietniska.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Wedle \u017ar\u00f3de\u0142 statystycznych z roku 1938, w Polsce, przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, dwie trzecie (unikaj\u0105c procent\u00f3w) mieszka\u0144 stanowi\u0142y domy drewniane, we wsiach, miasteczkach, na obrze\u017cach wi\u0119kszych, miejskich aglomeracji. Mo\u017cna te\u017c przyj\u0105\u0107, \u017ce dwie trzecie rodzin polskich zajmowa\u0142o w\u00f3wczas mieszkania sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z dwu izb i kuchni. Ich powierzchnia i przeznaczenie by\u0142y zr\u00f3\u017cnicowane. Zajmijmy si\u0119 na razie polsk\u0105 przeci\u0119tno\u015bci\u0105. Na jej tle bardziej majestatycznie zarysuj\u0105 si\u0119 wielkie rezydencje, pa\u0142ace i zamki. Przywo\u0142am zatem mieszkanie swego dzieci\u0144stwa, stwierdzaj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie, \u017ce s\u0105siedzi \u2013 z czterech stron \u015bwiata \u2013 mieszkali ca\u0142kiem podobnie.<\/em>„<\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Mam to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce mieszkanie mego dzieci\u0144stwa zachowa\u0142o si\u0119 do naszych czas\u00f3w. Jest to lepianka w Hrubieszowie, przy ul. Kili\u0144skiego 10, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z kuchni, dwu izb i sionki. Dom ten wzniesiono w roku 1846. Okre\u015blenie lepianka nie stanowi symbolu n\u0119dzy. Zofia Kossak-Szczucka za sw\u00f3j rodzinny dom uwa\u017ca\u0142a lepiank\u0119, tyle \u017ce dworsk\u0105, bardziej obszern\u0105. Post\u0119p r\u00f3\u017cnymi chadza drogami. M\u00f3j dziadek Szymon po raz pierwszy zobaczy\u0142 lamp\u0119 naftow\u0105 jako wyrostek. Ja z kolei w opisanym mieszkaniu oklaskiwa\u0142em wisz\u0105c\u0105 na plecionym drucie \u017car\u00f3wk\u0119 elektryczn\u0105. Dzisiejsze, przeci\u0119tne mieszkanie jest skanalizowane, istnieje w nim sp\u0142ukiwany ust\u0119p, \u0142azienka, instalacja gazowa, elektryczna, telefoniczna itd. W mieszkaniu, kt\u00f3re opisz\u0119, ledwie zainstalowano jedn\u0105 \u017car\u00f3wk\u0119 elektryczn\u0105 (bez licznika pr\u0105du). Zanim jednak zainstalowano j\u0105 w domu o glinianych \u015bcianach, moi dziadkowie wychowali pi\u0119cioro dzieci, kt\u00f3re tu si\u0119 urodzi\u0142y i wzrasta\u0142y. Poniewa\u017c wybudowano nowy, \u201edu\u017cy dom\u201d, w starym zamieszka\u0142 m\u00f3j ojciec z mam\u0105, babci\u0105 i dwojgiem urodzonych tu dzieci. W tym domu by\u0142y pokoleniowe meble: szafa, komoda, szafka z miednic\u0105 i wiadrem na brudn\u0105 wod\u0119. By\u0142 te\u017c kredens i dwa obrazy (oleodruki) Guido Reniego przedstawiaj\u0105ce Matk\u0119 Bosk\u0105 i Chrystusa. Pomi\u0119dzy nimi stercza\u0142y rogi jelenie, na kt\u00f3rych wisia\u0142a dubelt\u00f3wka. Sercem domu by\u0142, jak wsz\u0119dzie, rosochaty piec, kt\u00f3ry zaczyna\u0142 si\u0119 w kuchni, pe\u0142za\u0142 przez pierwsz\u0105 izb\u0119 ku drugiej. W kuchni kr\u00f3lowa\u0142a babcia, gotowa\u0142a, piek\u0142a, pra\u0142a, suszy\u0142a, maglowa\u0142a. Tu ka\u017cdy sprz\u0119t, ba, przedmiot mia\u0142 swoje miejsce i ka\u017cdy k\u0119s przestrzeni by\u0142 wykorzystany.<\/em>„<\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Obowi\u0105zywa\u0142a zasada obstawiania \u015bcian tak, by \u015brodek pomieszczenia by\u0142 wolny. Przy drzwiach sta\u0142a beczka na wod\u0119 z czerpakiem, w k\u0105cie, pod obrazem Pani Cz\u0119stochowskiej, kr\u00f3lowa\u0142a dzie\u017ca z tajemnicz\u0105 bry\u0142k\u0105 zakwasu. By\u0142o tu ciasno, ale bardzo czysto. Przy drzwiach sta\u0142o te\u017c wiadro z przykrywk\u0105, ca\u0142y w\u0119ze\u0142 sanitarny tego mieszkania. Pok\u00f3j pierwszy, uszczuplony przez piec, stanowi\u0142 krawieck\u0105 pracowni\u0119 mojej mamy. Maszyna do szycia, deska do prasowania, st\u00f3\u0142 do krojenia, kt\u00f3ry tylko w niedziele by\u0142 odsuwany od \u015bciany, wtedy s\u0142u\u017cy\u0142 do spo\u017cywania posi\u0142k\u00f3w. Pok\u00f3j du\u017cy, czterookienny, obstawiony by\u0142 \u0142\u00f3\u017ckami. Tu te\u017c sta\u0142a komoda, a na niej symfonion, zaczarowana czarna skrzynka do grania (mieli\u015bmy dwana\u015bcie metalowych p\u0142yt, kt\u00f3rych melodie znam jak pacierz). W du\u017cym pokoju ojciec cz\u0119sto rozstawia\u0142 swoj\u0105 sztalug\u0119, na kt\u00f3rej malowa\u0142 szyldy \u2013 reklamy szewca, krawca, restauracji. W tym czasie szewc prosi\u0142, by na reklamie jego warsztatu namalowa\u0107 po\u0142yskuj\u0105cy but, na szyldzie piekarza \u2013 bochen chleba, bu\u0142ki i rogale. Tu, w k\u0105cie pokoju, przy oknie od strony malarni mia\u0142em sw\u00f3j stolik i p\u00f3\u0142k\u0119, na kt\u00f3rej sta\u0142y ksi\u0105\u017cki. Ka\u017cdy sam dba\u0142 o za\u015bcielenie swego \u0142\u00f3\u017cka, posprz\u0105tanie swego k\u0105ta, o podlanie kwiat\u00f3w (fuksji i pelargonii) stoj\u0105cych na jego oknie. Lata wypracowa\u0142y harmonijne wsp\u00f3\u0142\u017cycie. Dzie\u0144 rozpoczyna\u0142a babcia, wstawa\u0142a najwcze\u015bniej i najciszej opuszcza\u0142a wielki pok\u00f3j. W domu by\u0142o zimno i ciemno. Starsza kobieta po omacku odnajdywa\u0142a lamp\u0119 wczoraj przygotowan\u0105. Z kieszeni fartucha wyjmowa\u0142a zapa\u0142ki. Ma\u0142y p\u0142omyczek dotyka\u0142 umoczonego w nafcie knota. Teraz wystarczy\u0142o za\u0142o\u017cy\u0107 szkie\u0142ko i ju\u017c w \u015bwietle przej\u015b\u0107 do kuchni. Smolna szczapka (by oszcz\u0119dzi\u0107 zapa\u0142ek) przenosi\u0142a p\u0142omyk do paleniska kuchni, gdzie le\u017ca\u0142y u\u0142o\u017cone ju\u017c polana. Beczka z wod\u0105 by\u0142a prawie pusta, za to brudne wiadro sta\u0142o pe\u0142ne, wiadro z popio\u0142em r\u00f3wnie\u017c. Przyniesienie wody z miejskiej studni, wylanie do pomyjnej jamy zawarto\u015bci brudnego wiadra, wysypanie popio\u0142u nale\u017ca\u0142o do obowi\u0105zk\u00f3w ojca. W tym domu rytm \u017cycia, zakres obowi\u0105zk\u00f3w, wsp\u00f3\u0142istnienie ze sprz\u0119tem wynika\u0142y z jakich\u015b odwiecznych nakaz\u00f3w. Rodzi\u0142o si\u0119 to z poczucia mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3rej towarzyszy\u0142y szacunek i wzajemna zgoda. Kto\u015b powie: C\u00f3\u017c za niski standard opisanego mieszkania…”<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Pos\u0142uchajcie Pa\u0144stwo. Tu\u017c po II wojnie \u015bwiatowej fala uciekinier\u00f3w-repatriant\u00f3w z naszych Kres\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli rzezie UPA na Wo\u0142yniu i Podolu, osiedli\u0142a si\u0119 po polskiej stronie Bugu. Mieszka\u0144 brakowa\u0142o, bo Che\u0142mszczyzna i Zamojszczyzna by\u0142y wyj\u0105tkowo zniszczone. Jak radzili sobie bezdomni? Wyobra\u017amy sobie stok glinianego wzg\u00f3rza, po\u0142o\u017conego przy zakr\u0119cie polnej drogi. Kilku ludzi w ci\u0105gu paru dni wkopa\u0142o si\u0119 w gliniane zbocze. Powsta\u0142a pod\u0142oga i \u015bciana domu. Nale\u017ca\u0142o teraz pomy\u015ble\u0107 o dachu, \u015bcianie frontowej (nazwijmy j\u0105 fasad\u0105). Wok\u00f3\u0142 sta\u0142y resztki spalonych chat, stod\u00f3\u0142. Stercza\u0142y kominy i nadpalone \u017cerdzie. W\u0142a\u015bnie z tego materia\u0142u, wt\u00f3rnie u\u017cytego, polizanego przez p\u0142omienie, podziurawionego kulami wykonano dach i fasad\u0119. Dach mia\u0142 pokrycie przedziwne: poza gontami i s\u0142om\u0105 u\u017cyto p\u0142\u00f3tna z wojskowych namiot\u00f3w, a nawet blach z beczek po benzynie. Zadbano o w\u0142a\u015bciwe odwodnienie i ocieplenie tego ludzkiego gniazda. Czyta\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 Kraszewskiego ,,Chata za wsi\u0105\u201d. Rzeczywisto\u015b\u0107 przeros\u0142a tamt\u0105 opowie\u015b\u0107.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,W tym p\u00f3\u0142mieszkaniu \u2013 okre\u015blenie autentyczne, tak w roku 1945 nazywano podobne struktury \u2013 zamieszka\u0142 repatriant zza Buga wraz z \u017con\u0105 i troch\u0119 m\u0142odszym ode mnie synem, Jankiem (obecnie jedna z bardziej znanych postaci kultury polskiej). W\u0142a\u015bnie w tym mieszkaniu pozna\u0142em sztuk\u0119 najzwyklejszego ludzkiego bytowania, czyli mieszkania. Ludzie, kt\u00f3rych przytuli\u0142a gliniana g\u00f3ra, spali, jedli, pracowali, modlili si\u0119 i spe\u0142niali \u201eludzkie potrzeby\u201d w tym jednoprzestrzennym wn\u0119trzu. \u0141\u00f3\u017cko, st\u00f3\u0142, trzy sto\u0142ki, skrzynia na bielizn\u0119 (na niej spa\u0142 Janek). W glinianej \u015bcianie uformowano wn\u0119k\u0119 na garnki. Tu\u017c przy drzwiach sta\u0142y dwa wiadra. Na pie\u0144ku woda czysta, na polepie \u2013 z t\u0105 brudn\u0105, os\u0142oni\u0119t\u0105 pokryw\u0105. Na murowany piec zabrak\u0142o tu miejsca, w \u015brodku glinianej izby sta\u0142 \u017celiwny piecyk z jedn\u0105 fajerk\u0105, tzw. koza. Zgi\u0119ta jak fajka rura odprowadza\u0142a dym ponad dach. Mieszka\u0142o si\u0119 tu wedle okre\u015blonego precyzyjnie scenariusza. Przestrze\u0144 wykorzystywano tak, jak czyni\u0105 to obecnie kosmonauci w swych hermetycznych kapsu\u0142ach. Janek, przychodz\u0105c do naszej hrubieszowskiej lepianki ze swoich Lipic, czu\u0142 si\u0119 jak w pa\u0142acu. Nie dra\u017cni\u0105c czytelnik\u00f3w liczbami: w \u201ep\u00f3\u0142mieszkaniu\u201d w Lipicach na ka\u017cd\u0105 osob\u0119 przypada\u0142o 1,7 m2 wolnej przestrzeni.”<\/em><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Tymczasem nasta\u0142 \u2013 nie przez wszystkich z entuzjazmem oczekiwany \u2013 wiek XXI. Jad\u0119 z \u017con\u0105 samochodem do Warszawy na wyk\u0142ady. Zatrzymamy si\u0119 zn\u00f3w w domu syna Janka z Lipic. Jego willa stoi pusta. Syn pracuje za granic\u0105, ojciec najcz\u0119\u015bciej przebywa u niego. Mam klucze, znam s\u0105siad\u00f3w tak, jak oni mnie. Podwarszawskie osiedle, znajoma brama, wynios\u0142e ogrodzenie. Naduszam guzik breloczka przy kluczach samochodu. Brama rozsuwa si\u0119 bezszelestnie, b\u0142yska zielone \u015bwiat\u0142o. \u017bona podpowiada: Przyci\u015bnij drugi guzik, wy\u0142\u0105cz alarm, bo narobimy ha\u0142asu, zjawi si\u0119 policja. Uwaga s\u0142uszna. Przyci\u015bni\u0119cie trzeciego guzika powoduje, \u017ce brama gara\u017cu unosi si\u0119 pos\u0142usznie. Jeste\u015bmy ju\u017c w jego wn\u0119trzu. \u015awiat\u0142o elektryczne zapali\u0142o si\u0119 automatycznie. W ko\u0144cu min\u0105\u0142 czas niebezpiecznych wyprzedze\u0144 i nag\u0142ego hamowania. Nie jeste\u015bmy u siebie… Jeste\u015bmy u kogo\u015b, w nie swoim czasie. I tu zn\u00f3w zaczyna si\u0119 taniec z guzikami. Pilot telewizora ze swymi pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioma kana\u0142ami. Ods\u0142uchanie telefon\u00f3w, ustalenie temperatury i wilgotno\u015bci wn\u0119trza. Du\u017cy guzik to automatyczne zasuni\u0119cie okiennych \u017caluzji. Jakie\u015b brz\u0119czenie. To znak, \u017ce wanna wype\u0142ni\u0142a si\u0119 wod\u0105. Za chwil\u0119 kurant ze \u201eStrasznego dworu\u201d. To zn\u00f3w znak, \u017ce s\u0105siedzi dostrzegli ju\u017c nasze przybycie. Trzeba najpierw spojrze\u0107 w monitor, kto\u015b prosi o otworzenie furtki, p\u00f3\u017aniej… nadusi\u0107 nast\u0119pny guzik. Czyni\u0119 to z niech\u0119ci\u0105, bo chcia\u0142em obejrze\u0107 dziennik, ale rozmowa z tym s\u0105siadem to te\u017c przyjemno\u015b\u0107. Schodz\u0119 na d\u00f3\u0142, by go przywita\u0107. I wspominam babci\u0119 Katarzyn\u0119, kt\u00f3ra usi\u0142uje zapali\u0107 naftow\u0105 lamp\u0119 w ciemnej izbie. Czy to, co napisa\u0142em, to nie za wiele nawet na m\u00f3j wiek? \u201eMieszkanie inteligentne\u201d? Z ostatniego dziennika TV dowiaduj\u0119 si\u0119, \u017ce matka zabi\u0142a i \u201eukisi\u0142a\u201d w beczce dwoje dzieci, ale \u015bledztwo… na razie trwa. Go\u015b\u0107 nasz wyszed\u0142, nadusi\u0142em guzik, w\u0142\u0105czaj\u0105c nocny alarm. Tej cz\u0119\u015bci opowie\u015bci nie potrafi\u0119 wzbogaci\u0107 rysunkiem. Jak wygl\u0105da pilot z guzikiem, wszyscy wiedz\u0105.<\/em>„<\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Profesora Zina nie ma ju\u017c z nami 17 lat, a jak wiele z Jego my\u015bli jakby z przedwczoraj, czy dzisiejszego poranka… wci\u0105\u017c aktualne, \u017cywe, wa\u017cne, ale jakby dla wielu ju\u017c niepotrzebne…<\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Na koniec, przywo\u0142am jeszcze jedn\u0105 opowie\u015b\u0107 Profesora. Czy naprawd\u0119 potrafimy korzysta\u0107 z posiadanych dar\u00f3w, jakimi s\u0105 cho\u0107by zmys\u0142y?<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n ,,Mia\u0142em przyjaciela, by\u0142 (kiedy\u015b) s\u0142awnym tenorem operowym. W sile wieku pojecha\u0142 na zimowe wakacje do Zakopanego. Nieszcz\u0119\u015bliwy wypadek podczas zjazdu. Straci\u0142 wzrok. Zerwa\u0142 kontakty z oper\u0105, ale \u015bpiewa\u0142 dalej, przypominaj\u0105c sobie utracony \u015bwiat kolor\u00f3w, kszta\u0142t\u00f3w, \u015bwiat\u0142ocieni. Przyje\u017cd\u017ca\u0142 do mnie wiosn\u0105 ka\u017cdego roku, prosz\u0105c, bym Mu pokaza\u0142 Wawel. \u015awi\u0105tnik (ko\u015bcielny) pan W\u0142adys\u0142aw ustawia\u0142 nam dwa krzes\u0142a pomi\u0119dzy kaplic\u0105 Zygmuntowsk\u0105 i kaplic\u0105 Waz\u00f3w. Ja zamyka\u0142em oczy, a on z przej\u0119ciem m\u00f3wi\u0142: \u2013 Z sopli wisz\u0105cych przy zielonym dachu kaplicy \u015bciekaj\u0105 krople. Spadaj\u0105 rytmicznie, jakby kto\u015b rozsypywa\u0142 paciorki r\u00f3\u017ca\u0144ca, a teraz jeden z lodowych stalaktyt\u00f3w spad\u0142. S\u0142ysza\u0142e\u015b? O! Zacz\u0105\u0142 zsuwa\u0107 si\u0119 \u015bnieg ze stromego dachu katedry, zaraz spadnie. W istocie, za chwil\u0119 co\u015b zm\u0105ci\u0142o cisz\u0119. Na kamienn\u0105 posadzk\u0119 spad\u0142 p\u0142at zbrudzonego \u015bniegu. A p\u00f3\u017aniej Ryszard, wskazuj\u0105c na b\u0142\u0119kit wiosennego nieba, szepn\u0105\u0142: \u2013 Go\u0142\u0119bie lec\u0105, du\u017ce stado. Klaszcz\u0105ce odg\u0142osy ich skrzyde\u0142, to… \u201eprzestrzenna symfonia wiosny\u201d. P\u00f3\u017aniej szli\u015bmy do wn\u0119trza katedry. Kl\u0119ka\u0142 przy kropielnicy, m\u00f3wi\u0105c: \u2013 Katedra Wawelska ma inny zapach ni\u017c Gnie\u017anie\u0144ska… Pytam: \u2013 dlaczego? Odpowiada mi: \u2013 Nie wiem. Wosk, kadzid\u0142o, dym, terpentyna, ale w innych proporcjach, to niepowtarzalny zapach Wawelu.”<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n<\/a><\/figure>\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n