Pragn\u0119 wi\u0119c ukaza\u0107 Wam Roztocze tym razem inaczej\u2026 s\u0142owem Pana Roberta Gmiterka z Jego ksi\u0105\u017cki zatytu\u0142owanej: ,,Na Roztoczu \u2013 przewodnik metaforyczny\u201d<\/strong><\/em>. Dope\u0142nieniem tych tre\u015bci, pozw\u00f3lcie by sta\u0142y si\u0119 Nasze obrazy. W nich wszystko co wa\u017cne, co kszta\u0142tuje, wytycza, zamyka w pewne ramy. Niejako ODT\u0104D \u2013 DOT\u0104D.<\/p>\n\n\n\n Panie Robercie, wprawdzie Mi\u0119dzynarodowy Dzie\u0144 J\u0119zyka Ojczystego wypada 21 lutego, to ju\u017c dzi\u015b – skromnie r\u00f3wnie\u017c tym wpisem – pragn\u0119 Serdecznie Podzi\u0119kowa\u0107, za niecodzienny Prezent, jakim jest Pana literatura. Dzi\u0119kuj\u0119!!!<\/p>\n\n\n\n I a\u017c chce si\u0119 teraz przysi\u0105\u015b\u0107 na kamieniu\u2026 na Roztoczu\u2026 by\npoznawa\u0107 t\u0119 Krain\u0119 niespiesznie, kartka po kartce, zakr\u0119t za zakr\u0119tem,\nprzymykaj\u0105c oczy, by tre\u015b\u0107 i obraz odpowiednie miejsce w sercu odnale\u017a\u0107 mog\u0142y.\nBy wybrzmie\u0107 do ko\u0144ca mog\u0142y w ciszy, by nie zak\u0142\u00f3ca\u0142 ich \u017caden zbyteczny g\u0142os. <\/p>\n\n\n\n ,,Na Roztoczu \u2013 przewodnik metaforyczny\u2026 c\u00f3\u017c pocz\u0105\u0107 z przewodnikiem, kt\u00f3ry cho\u0107 prowadzi po drogach rzeczywistych, mocno osadzonych w \u015brodowisku geograficznym i opartych na materia\u0142ach \u017ar\u00f3d\u0142owych, to jednocze\u015bnie zmienia kierunek i g\u0119sto\u015b\u0107 czasu, przekraczaj\u0105c fizyczne i metafizyczne granice \u015bwiata. M\u00f3wi nam, \u017ce nie ma jednej drogi, \u017ce musimy wybiera\u0107, poszukiwa\u0107, \u017ce istniejemy w wielu wymiarach, \u017ce ca\u0142y \u015bwiat wok\u00f3\u0142, zdawa\u0142oby si\u0119, \u017ce tak dobrze ju\u017c rozpoznany i opisany, jest \u015bwiatem nieprzedstawionym. C\u00f3\u017c pocz\u0105\u0107 z ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3ra wciela si\u0119 w swego czytelnika i nak\u0142ania go do stwarzania Uniwersum da capo al fine, do poszukiwania siebie pod podszewk\u0105 \u015bwiata? A mo\u017ce powinni\u015bmy odwr\u00f3ci\u0107 kierunek pytania i zapyta\u0107, co ksi\u0105\u017cka zrobi z nami i gdzie zaprowadzi nas przewodnik?<\/em><\/p>\n\n\n\n To podr\u00f3\u017c w bliskie, a r\u00f3wnocze\u015bnie dalekie i zapomniane rejony pe\u0142ne iluminacji, o kt\u00f3rych staro\u017cytni pisali na cienkim p\u0142\u00f3tnie mapy: hic sunt leones. To odkrywanie w przestrzeni rzeczywistej detali i zmarszczek nale\u017c\u0105cych do sfery imaginacji. To podr\u00f3\u017c do \u017ar\u00f3de\u0142 rzek i s\u0142\u00f3w, pe\u0142na metafor, fotografii i literackich trop\u00f3w. Podr\u00f3\u017c przez jednoczesno\u015b\u0107 wszystkich mo\u017cliwych czas\u00f3w i ludzi. Przez siedem mitycznych kr\u0119g\u00f3w Roztocza i wielki kr\u0105g Uniwersum. To wreszcie najwa\u017cniejsza, duchowa podr\u00f3\u017c w g\u0142\u0105b siebie.\u201d <\/em><\/p>\n\n\n\n ,,Cyrylica jest stworzona dla kamienia, a kamie\u0144 dla cyrylicy. Jej prostota, surowe pi\u0119kno, odciskaj\u0105 si\u0119 w nim g\u0142\u0119boko. Tam, gdzie po antykwie \u0142aci\u0144skiej nie zosta\u0142 nawet \u015blad, tam cyrylica, cho\u0107 ledwie wyczuwalna pod opuszkami palc\u00f3w, da si\u0119 jeszcze przeczyta\u0107. Nawet z tych kamieni, kt\u00f3re od ponad stu lat s\u0105 wystawione na wiatr, deszcz i mr\u00f3z, skruszone przez zwalone drzewo, po\u0142amane ludzk\u0105 r\u0119k\u0105, zagrzebane w ziemi, w mchu mi\u0119kkim, w k\u0142uj\u0105cym igliwiu sosen. A kiedy si\u0119 taki kamie\u0144 podniesie, oczy\u015bci i poprawi d\u0142utem nik\u0142y, cho\u0107 wiadomy, kszta\u0142t liter, to wszystko czyta si\u0119 od nowa z anielskiej ksi\u0119gi, jakby przed chwil\u0105 pisane by\u0142o: Pami\u0105tka wojny w roku 1914 \u2013 1915.<\/em><\/p>\n\n\n\n Cyrylica do czytania jest najlepsza. Tu po drodze, na krzy\u017cach w ca\u0142ej okolicy cyrylica. Najpierw obca, nieznana, z czasem coraz bli\u017csza. I j\u0119zyk, kt\u00f3ry zapisuje, staje si\u0119 coraz bli\u017cszy, znajomy. Czasem pomieszany, popl\u0105tany z naszym, czasem osobnym nurtem id\u0105cy, ale tutejszy, roztocza\u0144ski, starohucie\u0144ski, bru\u015bnie\u0144ski. W tym kr\u0119gu to z niego, z ukrai\u0144skiego, b\u0119dziemy czyta\u0107. B\u0119dziemy prze\u0142amywa\u0107 go polskim i niemieckim, z rzadka dobiegnie do naszego ucha echo hebrajskiego i jidysz. Tak jak to wszystko trwa tu w kamieniu poza kamieniem w nazwach \u0142\u0105k, las\u00f3w, w imionach cmentarnych, na mapach topograficznych i metafizycznych.<\/em> <\/p>\n\n\n\n Zanim skr\u0119cimy w prawo, na cmentarz, zanim zobaczymy wy\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 zza wzg\u00f3rza bia\u0142e kamienne figury, schodz\u0105ce w dolin\u0119 pod omsza\u0142y kamienny mur otaczaj\u0105cy drewnian\u0105, kryt\u0105 gontem cerkiew.<\/em> <\/p>\n\n\n\n Zanim rozko\u0142yszemy serce dzwonu na dzwonnicy stoj\u0105cej nieopodal, musimy si\u0119 otworzy\u0107 na \u015bwiat Roztocza. Musimy zrozumie\u0107, \u017ce nic tu nie jest nazwane raz na zawsze, \u017ce wszystko si\u0119 miesza, przekrzykuje, ch\u0142onie, zmienia. \u017be to tygiel, w kt\u00f3rym wytapia si\u0119 unikalny \u015bwiat. Unikalny kryszta\u0142. Delikatny ale niezniszczalny. Obecny w ka\u017cdym centymetrze sze\u015bciennym tutejszego powietrza. W ka\u017cdej literze wykutej w bru\u015bnie\u0144skim kamieniu. W ka\u017cdym istnieniu i nieistnieniu. Zapisany w imionach tutejszych i przyjezdnych. Tubylc\u00f3w i podr\u00f3\u017cnych, w \u017celbetonie ,,mo\u0142otk\u00f3w\u201d, jak dzisiejsi nazywaj\u0105 schrony Mo\u0142otowa, obcych naturze i jej wra\u017cliwo\u015bci. W tym tyglu jest miejsce i czas na wszystko i dla wszystkich. Kiedy to zrozumiemy, zobaczymy wyra\u017aniej i b\u0119dziemy mogli rozko\u0142ysa\u0107 dzwon, kt\u00f3rego nie ma, na dzwonnicy, kt\u00f3ra przepad\u0142a, przy cerkwi, kt\u00f3r\u0105 rozebrano w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku. B\u0119dziemy mogli i\u015b\u0107 ka\u017cd\u0105 drog\u0105 do ka\u017cdej wsi i wsz\u0119dzie znajdziemy zrozumienie. <\/em><\/p>\n\n\n\n Krzy\u017ce schodz\u0105 ze wzg\u00f3rza. Id\u0105 na zach\u00f3d. Zbiegaj\u0105 w d\u00f3\u0142, jakby spieszy\u0142y si\u0119 na nabo\u017ce\u0144stwo do cerkwi. Na panichid\u0119. \u015apiesz\u0105 si\u0119 i oci\u0105gaj\u0105 zarazem. Kamie\u0144 bieleje w s\u0142o\u0144cu, b\u0142yska kolorem ko\u015bci s\u0142oniowej mi\u0119dzy sosnami i m\u0142odymi grabami. A one id\u0105 szerokim wachlarzem na g\u00f3rze, w \u015brodku starsze, g\u0119sto przy sobie, z najwi\u0119kszym, ponad dwumetrowym, ciosanym z jednego kamienia, do\u0142em pojedyncze, m\u0142odsze, rozbiegaj\u0105 si\u0119, zatrzymuj\u0105 na kutym, metalowym ogrodzeniu pierwszego nagrobka.<\/em> <\/p>\n\n\n\n (\u2026) Unikatowe imiona. Unikatowe nazwiska. Unikatowe nagrobki. Druga wojna \u015bwiatowa, tak jak i pierwsza, zostawi\u0142a na wsi pami\u0105tk\u0119. A po akcji ,,Wis\u0142a\u201d cmentarz, pami\u0105tk\u0119 po wsi. Jest w nim co\u015b z legendarnego cmentarzyska s\u0142oni. Do takich miejsc przychodzi\u0142y samotne, opuszczone, starte z powierzchni ziemi i map wioski, aby po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 pod mchem, pod igliwiem, pod bukowymi li\u015b\u0107mi, w barwinku i mgle. Dzisiaj, po tym jak \u015awiat\u0142oczu\u0142o\u015b\u0107 i Stowarzyszenie Magurycz w\u0142asnymi i ochotniczymi si\u0142ami wydoby\u0142o spod mchu, zrekonstruowa\u0142o i postawi\u0142o do pionu wi\u0119kszo\u015b\u0107 z pozostawionych tu bru\u015bnie\u0144skich figur, cmentarz si\u0119 podni\u00f3s\u0142, \u015bmia\u0142o stoi po\u015br\u00f3d \u017cywych drzew. Przywr\u00f3cony do \u017cycia, opowiada o \u017cyciu.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,Szczeg\u00f3\u0142; drobiazg, drobnostka; drobny element architektoniczny, pisze o ,,detalu\u201d W\u0142adys\u0142aw Kopali\u0144ski w S\u0142owniku wyraz\u00f3w obcych i zwrot\u00f3w obcoj\u0119zycznych z almanachem. Zwykle dostrzegamy i doceniamy go w architekturze, w owej sztuce wznoszenia dom\u00f3w, kt\u00f3ra zaczyna si\u0119 na desce kre\u015blarskiej od wyobra\u017ani, papieru i o\u0142\u00f3wka, a ko\u0144czy przy g\u0142\u00f3wnej ulicy miasta w kamieniu, betonie, szkle i stali. A jako \u017ce dzisiejszy krajobraz architektoniczny jak ognia unika detali, tych indywidualnych, pracoch\u0142onnych linii papilarnych architektury, to kolekcjoner szczeg\u00f3\u0142\u00f3w szuka ich i znajduje w miejscach historycznych. W tej warstwie przestrzeni i czasu, kt\u00f3ra tworzy zabytkow\u0105 ju\u017c, w naszym mniemaniu, tkank\u0119 miast, miasteczek i wsi. Z naszej strony, ze strony s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re z czasem poszerzaj\u0105 swoje, wydawa\u0142oby si\u0119, i tak ju\u017c do\u015b\u0107 rozleg\u0142e dziedziny, pragniemy doda\u0107 do kolekcji detali, do systematyki drobiazg\u00f3w, do definicji drobnostek, drobny element krajobrazowy. Szczeg\u00f3\u0142, kt\u00f3ry m\u0142yny bo\u017ce, miel\u0105c powoli przestrze\u0144 pogranicza, pomin\u0119\u0142y, nie skruszy\u0142y na py\u0142 w swoich \u017carnach. O ile detale, kt\u00f3re istnia\u0142y niegdy\u015b w drewnie, w a\u017curach cierpliwie dr\u0105\u017conych przez korniki, co do jednego (z wyj\u0105tkiem tych, kt\u00f3re cerkiewna architektura sakralna przyj\u0119\u0142a pod sw\u00f3j dach, ukry\u0142a przed grabie\u017c\u0105 w sanktuarium) przepad\u0142y w ogniu, w powietrzu i w wodzie, o tyle te, kt\u00f3re powsta\u0142y z kamienia, z tego samego kamienia, co kamienie m\u0142y\u0144skie, zdo\u0142a\u0142y si\u0119 uchowa\u0107. Czy to przez podobie\u0144stwo materii i ducha (jedna ziemia, jeden kamie\u0144 i na kamienie m\u0142y\u0144skie i krzy\u017c, jak\u017ce wi\u0119c tak, czy mo\u017cna zabi\u0107 brata swego rodzonego Abla?)<\/em>, czy te\u017c przez odroczenie wyroku, bo nie s\u0105dzimy, \u017ce ten, kt\u00f3ry widzi wszystko, nie widzi detali.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,\u015apieszmy wi\u0119c do nich i opisujmy (,,Ile ci\u0119 trzeba ceni\u0107, ten tylko si\u0119 dowie \/ Kto ci\u0119 straci\u0142\u2026\u201d), bo kiedy je stracimy, b\u0119dziemy po nich t\u0119skni\u0107.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,Kamienny mur porasta mech. Wnika we wszystkie szczeliny, i pory grubo \u0142amanego wapienia. Gdyby nie on, mur rozpad\u0142by si\u0119 ju\u017c dawno, a jego kamienie trafi\u0142yby w fundamenty ob\u00f3rki, domu albo sklepu. Jednak mech spaja mur mocniej ni\u017c niejedna wsp\u00f3\u0142czesna zaprawa murarska. Tu i tam pojedyncze kamienie zsuwaj\u0105 si\u0119 wprawdzie, ale nawet le\u017c\u0105c obok, s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ca\u0142o\u015bci. Wystarczy te\u017c oprze\u0107 o mur inny kamie\u0144, z\u0142amany krzy\u017c z nagrobka, wypalony znicz, by ten j\u0119zykami i korzonkami mchu si\u0119gn\u0105\u0142 po nie. I to, co przylgn\u0119\u0142o do niego, wydawa\u0142oby si\u0119, na chwil\u0119, zostaje na zawsze i biegnie razem z murem dooko\u0142a cerkwi, do utraty mchu. Chroni\u0105c sfer\u0119 sacrum, chroni wszystko, co wok\u00f3\u0142 sacrum istnia\u0142o, istnieje i b\u0119dzie kiedykolwiek istnie\u0107. Trwalszy jest i mocniejszy ni\u017c mur chi\u0144ski, ni\u017c korund i diament razem wzi\u0119te. Nie do ugryzienia. Bo jego moc i trwa\u0142o\u015b\u0107 nie z kamienia si\u0119 wzi\u0119\u0142a, nie z tego \u015bwiata, lecz z mchu, kt\u00f3rego cienkie nitki korzeni si\u0119gaj\u0105 pod jego podszewk\u0119, pod skorup\u0119 i z \u017caru jego wn\u0119trza czerpi\u0105 swoj\u0105 moc. <\/em><\/p>\n\n\n\n Nie tak daleko jest i drugi mur. Z tego samego kamienia i tego samego mchu. Tamten chroni zmar\u0142ych przed \u017cywymi. Tam mech czerpie z martwych \u017cycie. Czerpie moc i si\u0142\u0119 ze \u015bmierci. Tam codziennie, kiedy tylko s\u0142o\u0144ce przejdzie przez uchylon\u0105 furtk\u0119, odczytuje z nagrobk\u00f3w imiona i lata. Rzadko chodzimy tam czyta\u0107. Tylko poeta i mech jest w stanie wnikn\u0105\u0107 pod warstwy wapna, bielid\u0142a i farby, kt\u00f3re tward\u0105 skorup\u0105 pokry\u0142y litery i cyfry. Tylko on jest w stanie zobaczy\u0107, jak na jednym nagrobku, w jednym s\u0142owie przeplata si\u0119 cyrylica z antykw\u0105 \u0142aci\u0144sk\u0105. I tylko on jest w stanie na powierzchni \u015bwiata odtworzy\u0107 s\u0142owo i otworzy\u0107 oczy.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,Mignie wam mi\u0119dzy sosnami z prawej. Las tu prosty i czysty. Wcze\u015bniej p\u0142asko, teraz tu\u017c przy drodze jedno wzniesienie i drugie. Nie \u015bpieszcie si\u0119. Musicie oswoi\u0107 wzrok. Pozwoli\u0107 \u015bwiat\u0142u odbi\u0107 si\u0119 od kamienia. Kamie\u0144 inaczej odbija \u015bwiat\u0142o ni\u017c drzewo. Sp\u0119kana kora sosen rozprasza je, rozbija. Kamie\u0144, nawet omsza\u0142y, jest jak latarnia morska. B\u0142yska na brzegu.<\/em> <\/p>\n\n\n\n Zatarte litery, wyg\u0142adzone kraw\u0119dzie. Da si\u0119 czyta\u0107. Ale w dziwnym j\u0119zyku. W pomieszaniu, w spl\u0105taniu imion, intencji i lat. Ka\u017cdy z was inaczej, ka\u017cdy na swoj\u0105 mod\u0142\u0119 przeczyta go i opowie. To jeden z tych drogowskaz\u00f3w, kt\u00f3re prowadz\u0105 wsz\u0119dzie. To jeden z tych kompas\u00f3w, kt\u00f3rych ig\u0142a kr\u0119ci si\u0119 w k\u00f3\u0142ko, nie znajduj\u0105c r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy po\u0142udniem a p\u00f3\u0142noc\u0105.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,Czy mo\u017cna nie ogl\u0105da\u0107 si\u0119 za siebie? Gna\u0107 bez ustanku do przodu? Dalej i dalej po nowe doznania, po nowe horyzonty. Mo\u017cna. Tylko, \u017ce wtedy nie zobaczymy zbyt wiele. Wszystko pomiesza nam si\u0119 i popl\u0105cze\u2026 Dlatego musimy przystan\u0105\u0107, usi\u0105\u015b\u0107 w rowie, na poboczu, na kamieniu, kawa\u0142ku drzewa, i popatrze\u0107 za siebie. Zobaczy\u0107 sk\u0105d przyszli\u015bmy i co za sob\u0105 zostawiamy.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,(\u2026) W Reichau krakanie wron przynosi wspomnienia \u017cywym i umar\u0142ym. Bia\u0142e kamienie wyniesione nad poziom gruntu znacz\u0105 miejsca wspomnie\u0144. Przyszli tu z g\u00f3rnej Austrii, z Palatynatu, z Nadrenii, z Wirtenbergii. Mog\u0142e\u015b spotka\u0107 ich przodk\u00f3w gdzie\u015b na drogach prowadz\u0105cych do Rzymu. Ja nie spotka\u0142em i nie spotkam ich nigdy. Tylko te bia\u0142e kamienie ze szwabach\u0105. Tylko te kamienne serca pozostawione na \u017cer czasu, kiedy dzieci, wnuki i prawnuki tych, kt\u00f3rzy tu le\u017c\u0105, odesz\u0142y do Prus, pod Pozna\u0144, do Bo\u015bni i Hercegowiny. Pop\u0142yn\u0119\u0142y do Ameryki i Kanady. Rozp\u0142yn\u0119\u0142y si\u0119 w morzu ukrai\u0144skich i polskich s\u0105siad\u00f3w. Na koniec znikn\u0119\u0142o imi\u0119. Tylko w gard\u0142ach okolicznych wron przetrwa\u0142o, by budzi\u0107 wspomnienia. Czy tak jest w rzeczywisto\u015bci? Czy s\u0105dzimy, \u017ce mamy jakie\u015b wspomnienia? Ich wspomnienia? Wspomnienia o nich? Czy potrafimy je czyta\u0107 z obcych i martwych liter? Z kamienia? Kamie\u0144 zim\u0105 jest zimny, a latem gor\u0105cy. Ziemia jest latem zielona, a zim\u0105 bia\u0142a. Wiosn\u0105 jest kwitn\u0105ca, a jesieni\u0105 z\u0142ota. Kiedy odchodzi\u0142em, wrony wraca\u0142y nad Podlesie. Zlatywa\u0142y si\u0119. Siada\u0142y na bia\u0142ych kamieniach. Jedne piel\u0119gnowa\u0142y skrzyd\u0142a, inne (patrzy\u0142em z daleka) w pewien szczeg\u00f3lny spos\u00f3b przechyla\u0142y g\u0142owy i przymyka\u0142y oczy. S\u0142ucha\u0142y wspomnie\u0144, m\u00f3g\u0142bym przysi\u0105c, \u017ce s\u0142ucha\u0142y obudzonych wspomnie\u0144.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,Przed cerkwi\u0105 kapliczka, za cerkwi\u0105 cmentarz z nagrobkami ukrai\u0144skimi, polskimi i niemieckimi, z bru\u015bnie\u0144skimi. Spotkacie tam wyrozumia\u0142o\u015b\u0107, a czasem zagubienie. Rzadko o\u017cywion\u0105 na nowo nienawi\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d \u017cywych. Tutejsi martwi nie chc\u0105 by\u0107 po\u017cywk\u0105 dla nienawi\u015bci. Za cmentarzem na polu ro\u015bnie fasola, czasem dynie, nierzadko kukurydza.<\/em><\/p>\n\n\n\n Tam gdzie stare, tam z czasem pojawia si\u0119 nowe. Zdarza si\u0119, \u017ce wszystko je \u0142\u0105czy, zdarza si\u0119, \u017ce wiele dzieli. S\u0105 jednak z tej samej materii. I stare i nowe. A kiedy z czasem stare znika bez \u015bladu, to nowe za\u015bwiadcza o starym. I nie ucieknie nowe od starego, cho\u0107by i chcia\u0142o uciec, cho\u0107by i chcia\u0142o zatrze\u0107 \u015blad.<\/em><\/p>\n\n\n\n \u2026 Kiedy\u015b Stare od Nowego dzieli\u0142 Deutschbach, teraz dzieli Polanka Horyniecka. Kiedy\u015b \u0142\u0105czy\u0142y wsp\u00f3lne wesela i pogrzeby, a teraz tylko woda. <\/em><\/p>\n\n\n\n Brusno Nowe ucieka wzd\u0142u\u017c Brusienki. Wiejska droga p\u0142ynie z biegiem rzeki i z biegiem lat na zach\u00f3d. Tam, gdzie rzeka w prawo skr\u0119ca, tam skr\u0119ca droga, gdzie rzeka w lewo biegnie, droga za rzek\u0105 biegnie krok w krok. We wschodniej cz\u0119\u015bci wsi cerkiew, w zachodniej ko\u015bci\u00f3\u0142 i dwa cmentarze, jeden na pocz\u0105tku, drugi na ko\u0144cu i trzeci za rzek\u0105. Kapliczka, pomnik, krzy\u017ce bru\u015bnie\u0144skie, antykwa \u0142aci\u0144ska, cyrylica, szwabacha zatarta, wypolerowana i g\u0142adka, cerkiew o trzech kopu\u0142ach, z sobot\u0105, z galeryjk\u0105, z pustk\u0105, z rynn\u0105 w drzewie d\u0142uban\u0105 na wz\u00f3r Zachariewicza, ko\u015bci\u00f3\u0142 z wie\u017c\u0105 ostr\u0105, k\u0142uj\u0105c\u0105 niebo, orze\u0142 bia\u0142y zawini\u0119ty we flagi bia\u0142o czerwone, \u015api\u0105ca Kr\u00f3lewna, wszyscy \u015bpi\u0105cy pod mogi\u0142ami z Wielkiej Wojny. Ludzie w ogr\u00f3dkach, ludzie pod sklepem, ludzie na drodze, na cmentarzach. Od lat tutaj albo od niedawna.<\/em> <\/p>\n\n\n\n Cz\u0119sto nie zobaczymy nikogo. Bo przecie\u017c przeje\u017cd\u017camy tylko, uciekamy. Od cerkwi do cerkwi, od krzy\u017ca do krzy\u017ca, od starego do nowego, od historii do historii, od zdj\u0119cia do zdj\u0119cia. P\u0142yniemy z pr\u0105dem, niesieni entuzjazmem krajobraz\u00f3w i wiatrem we w\u0142osach. Uciekamy od starego przez nowe, przez most, na Drog\u0119 Powiatow\u0105, bo przecie\u017c nie chcemy ucieka\u0107.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,Wsz\u0119dzie tam, gdzie przy drogach stoj\u0105 bru\u015bnie\u0144skie figury, wsz\u0119dzie tam, gdzie na cmentarzach stoj\u0105 bru\u015bnie\u0144skie nagrobki, wsz\u0119dzie tam, gdzie dotar\u0142a kamieniarka bru\u015bnie\u0144ska: tam jest jej serce. Tutaj, w miejscu, gdzie wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o, sk\u0105d s\u0142awa G\u00f3ry posz\u0142a na cale Roztocze i okolice, zosta\u0142a tylko t\u0119sknota. T\u0119sknota za kamieniarzami, za stukotem m\u0142otk\u00f3w uderzaj\u0105cych o metal d\u0142uta, za py\u0142em kamiennym, za drewnianymi klinami, za sznurami, za wozami konnymi, za Maryjkami, za Jezusami, za figurami, anio\u0142kami. Tak naprawd\u0119 to przyszli\u015bmy po t\u0119sknot\u0119 w\u0142a\u015bnie. Chcieli\u015bmy pozna\u0107 smutek pogranicza. Nostalgi\u0119, kt\u00f3ra rze\u017abi tutejsze krajobrazy, a tu odciska si\u0119 g\u0142\u0119bokimi cieniami i szczelinami na prawdziwej twarzy G\u00f3ry Brusno.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n Ko\u0144cz\u0105c ten noworoczny wpis, pragn\u0119 zako\u0144czy\u0107 go s\u0142owami ks.\nJana Twardowskiego:<\/p>\n\n\n\n ,,Ka\u017cdy z nas ma sw\u00f3j pocz\u0105tek i ka\u017cdy do Boga wr\u00f3ci. Jak\u017ce przejmuj\u0105ce s\u0105 dwie daty w \u017cyciu cz\u0142owieka: data jego urodzin i data jego \u015bmierci. Odt\u0105d \u2013 dot\u0105d. Czytamy te daty na pomnikach, na najbiedniejszych grobach, w zapisach ksi\u0105g urz\u0119dowych z okr\u0105g\u0142\u0105 piecz\u0119ci\u0105. Urodzi\u0142 si\u0119 \u2013 umar\u0142, st\u0105d \u2013 dot\u0105d.<\/em> <\/p>\n\n\n\n Spotykamy rozmaite cyfry, ale te g\u0142osz\u0105 nasz\u0105 ca\u0142kowit\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 od Boga. B\u00f3g powo\u0142a\u0142 nas do \u017cycia i B\u00f3g nas odwo\u0142a. Ka\u017cdemu da\u0142 mniej lub wi\u0119cej czasu. B\u00f3g nie liczy czasu, ale go wa\u017cy. <\/em><\/p>\n\n\n\n Narzekamy na \u017cycie, \u017ce jest trudne, a ile\u017c dobrego mo\u017cna uczyni\u0107 nawet w kr\u00f3tkim \u017cyciu, ilu ludzi pokocha\u0107, w ilu cierpieniach dojrzewa\u0107, ile nauczy\u0107 si\u0119 od innych, ile czu\u0107 wdzi\u0119czno\u015bci.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n ,,mniej lub wi\u0119cej czasu\u2026\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n \u017bycz\u0119 Wam, by w tym rozpocz\u0119tym w\u0142a\u015bnie Nowym Roku, dla ka\u017cdego z Was by\u0142o go w odpowiedniej ilo\u015bci\u2026, by wa\u017cy\u0142 ile trzeba…<\/p>\n\n\n\n By wystarczy\u0142o go te\u017c na przeczytanie dobrej lektury \ud83d\ude09 A je\u015bli kto\u015b ma w planach zajrzenie, lub lepsze poznanie Roztocza, serdecznie polecam ,,Na Roztoczu \u2013 przewodnik metaforyczny\u201d<\/em><\/strong> Pana Roberta Gmiterka. Lepszego prezentu pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 \ud83d\ude09 Tym bardziej, \u017ce skoro Autor powy\u017cej wspomina o siedmiu mitycznych kr\u0119gach Roztocza, a dotkn\u0119li\u015bmy nieznacznie dopiero jednego z nich \u2013 Kr\u0105g kamienia – warto odkry\u0107, co skrywaj\u0105 pozosta\u0142e: Kr\u0105g ognia, Kr\u0105g drzewa, Kr\u0105g wiatru, Kr\u0105g wody, Kr\u0105g ziemi, Kr\u0105g snu. Przewodnik powy\u017cszy powinien znale\u017a\u0107 swoje miejsce na li\u015bcie lektur szkolnych. Nie wymieniam s\u0142owa ,,obowi\u0105zkowych\u201d, bowiem przyjemno\u015b\u0107, uniesienie, ukojenie, szcz\u0119\u015bcie, kojarzy mi si\u0119 z czym\u015b co dobrowolne, bez przymusu, \u015bwiadome, z rozmys\u0142em \ud83d\ude09<\/p>\n\n\n\n ,,Tre\u015bci\u0105 tego Przewodnika jest poszukiwanie dr\u00f3g wiod\u0105cych pod podszewk\u0119 \u015bwiata. Si\u0119ganie tam, gdzie tworzy si\u0119 jego istota. Tam, gdzie istnieje to, co sprawia, \u017ce Roztocze jest Roztoczem, \u017ce nic si\u0119 nie ko\u0144czy i wszystko trwa w swoim naturalnym pocz\u0105tku i ko\u0144cu. Przenika si\u0119 i splata w jednym miejscu i w nieograniczonym czasie. Nape\u0142nia to, co widzialne, niewidzialnym pragnieniem istnienia, si\u0142\u0105, kt\u00f3ra ,,przez zielony lont prze kwiaty”. Objawia si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142ach i detalach, w koincydencjach ludzi i czas\u00f3w, w mitach i legendach, w nieprawdopodobie\u0144stwach i w podobie\u0144stwach. Tak postrzegane Roztocze wydaje si\u0119 Autorowi pe\u0142niejsze, bardziej realne i trwalsze, co przez wgl\u0105d na jego peryferyjne po\u0142o\u017cenie (w opozycji do reszty \u015bwiata) jest niezwykle istotne, gdy\u017c \u015bwiat ma tendencje do zacierania i fa\u0142szowania obraz\u00f3w swoich peryferii. (W opozycji do siebie samego Roztocze le\u017cy w centrum i taki roztoczocentryczny uk\u0142ad planetarny Autor przyj\u0105\u0142 na podstaw\u0119 opowie\u015bci). Aby unikn\u0105\u0107 nieporozumie\u0144, Autor wyja\u015bnia, \u017ce wielce sobie ceni peryferyjno\u015b\u0107. Jest przekonany, \u017ce to peryferyjno\u015b\u0107 stanowi o niezwyk\u0142o\u015bci tej krainy. \u017be jej historia, kultura, krajobrazy, pustki i niepodobie\u0144stwa bezpo\u015brednio wynikaj\u0105 z istoty peryferii, z oddalenia. Z okresowego nieistnienia, z przekraczania granic i nieograniczonych przestrzeni ukrytych pod podszewk\u0105. Tam w\u0142a\u015bnie najwi\u0119cej jest Roztocza.<\/em><\/p>\n\n\n\n Gdy na powierzchni definiuj\u0105 go takie zjawiska, jak kamieniarka bru\u015bnie\u0144ska, \u017ar\u00f3d\u0142a Tanwii, Raty, So\u0142okii, Wielki Dzia\u0142, Linia Mo\u0142otowa, drewniana architektura cerkiewna, pogranicze, drzeworyt p\u0142azowski, cerkiew na Kniaziach, Powiatowa Droga Nieremontowana na Odcinku Sze\u015bciu Kilometr\u00f3w, to pod powierzchni\u0105 znajdziemy jego ducha. Wszystko to, co by\u0142o Roztoczem od pocz\u0105tku do ko\u0144ca. Ka\u017cd\u0105 ide\u0119, ka\u017cde ludzkie istnienie, marzenia i nadzieje, niezrealizowane plany i zrealizowane skrypty d\u0142u\u017cne, nieokrzesan\u0105 materi\u0119 i jej wyidealizowanego ducha. Znajdziemy te\u017c to, co chyba jest najwa\u017cniejsze w ka\u017cdej podr\u00f3\u017cy i poszukiwaniu: siebie.”<\/em><\/p>\n\n\n\n Polecam r\u00f3wnie\u017c wiele z pokazanych i opisanych powy\u017cej miejsc, w innej, wiosennej ods\u0142onie, w barwach malachitu, ale te\u017c wszystkie pozosta\u0142e, znajduj\u0105ce si\u0119 na blogu, po\u015bwi\u0119cone zar\u00f3wno Roztoczu jak i bardziej lub mniej odleg\u0142ym, r\u00f3wnie pi\u0119knym Krainom. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/3-krzy\u017c-1534.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/4-krzy\u017c-1540.jpg?fit=1024%2C576\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/6-krzy\u017c-1538.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/5-krzy\u017c-1537.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/7-krzy\u017c-1574.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/8-krzy\u017c-6441.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/9.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/10-krzy\u017c-6458.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/11-krzy\u017c-1539.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/12-krzy\u017c-1542.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/13-krzy\u017c-1547.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/14-krzy\u017c-1543.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/15-krzy\u017c-1532.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/16-krzy\u017c-1545.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/18-krzy\u017c-1553.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/17-krzy\u017c-1549.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/krzy\u017c-0204.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/krzy\u017c-0206.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/19-krzy\u017c-1564.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/20-krzy\u017c-1576.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/22-krzy\u017c-1581.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/21-krzy\u017c-1578.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/23-krzy\u017c-1585.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/26-krzy\u017c-6420.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/24-krzy\u017c-1595.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/25-krzy\u017c-6418.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/27-krzy\u017c-6455.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/30-krzy\u017c-1579.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/29-krzy\u017c-1577.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/28-krzy\u017c-1570.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/31-krzy\u017c-1584.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/32-krzy\u017c-1548.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/33-krzy\u017c-1552.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i1.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/34-krzy\u017c-1556.jpg?fit=791%2C1024\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/36-krzy\u017c-1529.jpg?fit=1024%2C683\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/37-krzy\u017c-1565-1.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/38-krzy\u017c-1567-1.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/i2.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/43-krzy\u017c-1555.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/44-krzy\u017c-1560.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li>![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/42-krzy\u017c-1554-1.jpg?fit=1024%2C1024\")
<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n