{"id":10799,"date":"2021-09-24T19:36:45","date_gmt":"2021-09-24T19:36:45","guid":{"rendered":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=10799"},"modified":"2021-09-24T20:02:19","modified_gmt":"2021-09-24T20:02:19","slug":"genius-loci","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=10799","title":{"rendered":"GENIUS LOCI"},"content":{"rendered":"\n

,,Poj\u0119cie ,,Genius loci\u201d mie\u015bci si\u0119 niew\u0105tpliwie w kr\u0119gu okre\u015ble\u0144 \u015bci\u015ble zwi\u0105zanych z niematerialn\u0105 warto\u015bci\u0105 krajobrazu. Duch miejsca rozumiany jest bowiem jako zesp\u00f3\u0142 w\u0142a\u015bciwo\u015bci, kt\u00f3re nadaj\u0105 okre\u015blonej cz\u0119\u015bci \u015brodowiska cz\u0142owieka \u2013 poszczeg\u00f3lnym miejscom \u2013 obiektom, domom i zespo\u0142om, miastom, ogrodom, wreszcie ca\u0142ym krajobrazom, indywidualn\u0105 jako\u015b\u0107. Na jako\u015b\u0107 t\u0119 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119, pr\u00f3cz cech fizycznych, dost\u0119pnym naszym zmys\u0142om, tak\u017ce znaczenia wynik\u0142e z przesz\u0142o\u015bci, w tym r\u00f3wnie\u017c wydarzenia oraz znaczenia zwi\u0105zane z \u017cyciem wsp\u00f3\u0142czesnym. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Powy\u017csze okre\u015blenie, o \u0142aci\u0144skim rodowodzie, pokrewne jest poj\u0119ciu ,,miejsca\u201d, uwa\u017canego za jeden z wa\u017cniejszych element\u00f3w przestrzeni egzystencjalnej cz\u0142owieka. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Duch miejsca lub inaczej m\u00f3wi\u0105c samo miejsce obdarzone wyj\u0105tkowymi cechami, w istotny spos\u00f3b wp\u0142ywa na jako\u015b\u0107 \u017cycia spo\u0142eczno\u015bci, zwi\u0105zanej z nim w spos\u00f3b bezpo\u015bredni lub po\u015bredni. Pierwszy z tych przypadk\u00f3w, to fizyczna blisko\u015b\u0107 owego miejsca, drugi za\u015b, to to zwi\u0105zek z miejscem na zasadzie poczucia przynale\u017cno\u015bci do okre\u015blonego kr\u0119gu kulturowego. <\/em><\/p>\n\n\n\n

,,Genius loci\u201d wzbogaca sfer\u0119 duchow\u0105 cz\u0142owieka i w pewnym sensie nobilituje go. Pot\u0119guje jego wra\u017cliwo\u015b\u0107 artystyczn\u0105, mo\u017cliwo\u015bci intelektualne i tw\u00f3rcze. Dlatego te\u017c bez w\u0105tpienia stanowi on potencjalne \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji dla kszta\u0142towania przestrzeni, tak\u017ce w wymiarze krajobrazu.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

Historia a tak\u017ce i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 dostarczaj\u0105 nam wielu dowod\u00f3w na to, \u017ce w\u0142a\u015bciwe odczytanie ducha miejsca i inspiracja nim owocuj\u0105 rozwi\u0105zaniami interesuj\u0105cymi, wybitnymi kompozycjami, krajobrazem, kt\u00f3ry przyci\u0105ga, zniewala urokiem. Mo\u017cna si\u0119 jednak spotka\u0107 r\u00f3wnie\u017c z tendencj\u0105 przeciwn\u0105, gdy owe \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji nie bywa wykorzystane, bo nie docenia si\u0119 jego roli, zmniejsza oddzia\u0142ywanie a nawet niszczy. Powodem tego jest b\u0105d\u017a brak wra\u017cliwo\u015bci, kultury, wiedzy, b\u0105d\u017a te\u017c ch\u0119\u0107 celowego zniszczenia. W takich przypadkach nast\u0119puje zatarcie warstwy znaczeniowej krajobrazu oraz jego unifikacja.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

Duch miejsca jest zatem zjawiskiem zar\u00f3wno cennym, jak i nietrwa\u0142ym. Podlega zmianom, czasem przestaje istnie\u0107. By go zachowa\u0107, ocali\u0107, uczyni\u0107 pomocnym w kszta\u0142towaniu krajobrazu, trzeba go rozpozna\u0107 i zrozumie\u0107. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Duch miejsca kojarzony jest z jego specyficzn\u0105 aur\u0105 skupiaj\u0105c\u0105 nasz\u0105 uwag\u0119, budz\u0105c\u0105 emocje, anga\u017cuj\u0105c\u0105 intelekt. Jest zatem uto\u017csamiany z tym wszystkim, co odczytujemy jako niematerialn\u0105 warto\u015b\u0107 miejsca. Duch miejsca sprawia, \u017ce zapada ono g\u0142\u0119boko w pami\u0119\u0107, \u017ce odwo\u0142ujemy si\u0119 do niego w r\u00f3\u017cnych sytuacjach, szczeg\u00f3lnie w\u00f3wczas, gdy poznajemy nowe rzeczy. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Ukszta\u0142towany przez wieki krajobraz miejsc, b\u0119d\u0105cy wynikiem po\u0142\u0105czenia specyficznych form natury z r\u00f3\u017cnorodnymi uk\u0142adami i formami zabudowy, mo\u017ce jawi\u0107 si\u0119 jako odr\u0119bny, rodzimy, budz\u0105cy pozytywne skojarzenia, buduj\u0105cy to\u017csamo\u015b\u0107. Fizyczne cechy formy i substancji krajobrazu wywo\u0142aj\u0105 ducha miejsca r\u00f3wnie\u017c w\u00f3wczas, gdy b\u0119d\u0105 odbierane jako niezwyk\u0142e, intryguj\u0105ce lub wyj\u0105tkowo pi\u0119kne. Duch mieszka r\u00f3wnie\u017c w tak zwanych ,,miejscach przyjemnych\u201d, w kt\u00f3rych ch\u0119tnie si\u0119 przebywa i cz\u0119sto do nich wraca. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Tak wi\u0119c duch miejsca mo\u017ce mie\u0107 natur\u0119 z\u0142o\u017con\u0105, tym bogatsz\u0105 im bogatsza jest tradycja miejsca zwi\u0105zana nie tylko z kolejnymi budowlami ale i z na\u0142o\u017ceniem si\u0119 spraw i zdarze\u0144. Przesz\u0142o\u015b\u0107 danego miejsca nie tylko odwo\u0142uje si\u0119 do naszego rozumu, ale r\u00f3wnie\u017c wywo\u0142uje okre\u015blone nastroje. Mo\u017ce by\u0107 to nastr\u00f3j zadumy, zachwytu, uczucie wznios\u0142o\u015bci, tajemniczo\u015bci a nawet grozy, gdy mamy \u015bwiadomo\u015b\u0107 zdarze\u0144 przykrych a nawet przera\u017caj\u0105cych, kt\u00f3re si\u0119 w danym miejscu rozegra\u0142y, a o kt\u00f3rych nie mo\u017cna zapomnie\u0107. <\/em><\/p>\n\n\n\n

By duch miejsca m\u00f3g\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107, jako \u017ar\u00f3d\u0142o inspiracji dla dzia\u0142a\u0144 cz\u0142owieka, musi przede wszystkim przetrwa\u0107. Konieczna zatem jest jego szeroko poj\u0119ta ochrona, polegaj\u0105ca na takim kszta\u0142towaniu krajobrazu, by nie zniszczy\u0107 nie tylko samego, buduj\u0105cego atmosfer\u0119 miejsca \u2013 obiektu, obszaru \u2013 ale i jego kontekstu. Wymaga to znajomo\u015bci praw kompozycji a tak\u017ce wielkiej kultury, wra\u017cliwo\u015bci i pokory by to, co stanowi o istnieniu ducha miejsca nie by\u0142o zak\u0142\u00f3cone lub zdominowane przez rzeczy nowe, lecz wyeksponowane na neutralnym tle. <\/em><\/p>\n\n\n\n

Miejsca ,,obdarzone duchem\u201d pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 punkt\u00f3w orientacji, wed\u0142ug kt\u00f3rych ludzie bior\u0105 przestrze\u0144 w swe posiadanie. S\u0105 one wyznacznikiem kultury regionu. Warunkiem zaistnienia tych\u017ce miejsc jest niezwyk\u0142o\u015b\u0107, wyrazisto\u015b\u0107, \u0142atwa identyfikowalno\u015b\u0107, moc wywo\u0142ywania bogactwa prze\u017cy\u0107, przesycenie istotnymi tre\u015bciami, si\u0119gaj\u0105cymi istoty ludzkich potrzeb i odczu\u0107. Fakt istnienia zjawiska zwanego duchem miejsca, obliguje nas do jego zachowania, ocalenia zar\u00f3wno tego, co wsp\u00f3\u0142tworzy ow\u0105 indywidualn\u0105, unikaln\u0105 jako\u015b\u0107, jak i ca\u0142ego kontekstu\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Niezwyk\u0142a zbie\u017cno\u015b\u0107. Niejako r\u00f3wnocze\u015bnie w ostatnich tygodniach zapoznawa\u0142em si\u0119 z prac\u0105 Pani Prof. Krystyny D\u0105browskiej \u2013 Budzi\u0142o na temat ,,Genius loci\u201d (powy\u017cej cytat opracowania) i r\u00f3wnolegle odwiedzili\u015bmy miejsca, kt\u00f3re w spos\u00f3b znakomity wpisuj\u0105 si\u0119 w przytoczone s\u0142owa. <\/p>\n\n\n\n

Dolina Sanu, kraina w kt\u00f3rej w wielu miejscach czas si\u0119\nzatrzyma\u0142. Wspania\u0142e prze\u0142omy, mog\u0105ce \u015bmia\u0142o rywalizowa\u0107 z popularnym Dunajcem,\ndziewiczo\u015b\u0107 przyrody, per\u0142y drewnianej architektury. Cisza. Rzadko mo\u017cna\nspotka\u0107 doliny rzek, wzd\u0142u\u017c kt\u00f3rych nie toczy si\u0119 intensywne \u017cycie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zajrzymy w dwa miejsca – cho\u0107 podobnych jest zdecydowanie\nwi\u0119cej – gdzie ,,duch\u201d jest wszechobecny. A si\u0142a wymowy, czytelno\u015b\u0107 i pi\u0119kno\nsprawiaj\u0105, \u017ce krajobraz ten dostarcza bogatych wra\u017ce\u0144, potrafi\u0105cych zaspokoi\u0107\nnajbardziej wyszukane duchowe potrzeby cz\u0142owieka. <\/p>\n\n\n\n

Czas umyka niepostrze\u017cenie. Przed siedmiu laty sierpniow\u0105\npor\u0105, przemierza\u0142em ju\u017c te miejsca. Kiedy wszed\u0142em w poro\u015bni\u0119te starodrzewem\nwzg\u00f3rze D\u0119bnik (Dubnyk), da\u0142 si\u0119 s\u0142ysze\u0107 g\u0142uchy d\u017awi\u0119k m\u0142otka nios\u0105cy si\u0119\nechem\u2026 stuk puk, stuk puk. Rytmiczne uderzenia. Dzie\u0144 by\u0142 bardzo pochmurny.\nNiebo stalowe zwiastowa\u0142o nieuchronnie opady deszczu. Wspinaj\u0105c si\u0119 coraz\nwy\u017cej, odg\u0142osy stawa\u0142y si\u0119 donio\u015blejsze. Kiedy oczom moim ukaza\u0142 si\u0119 widok\nuluckiej \u015bwi\u0105tyni, pami\u0119tam, \u017ce wi\u0119cej by\u0142o we mnie rozczarowania ni\u017c rado\u015bci.\nSpodziewa\u0142em si\u0119 zasta\u0107 to miejsce w ciszy. Ju\u017c samo po\u0142o\u017cenie daje gwarancj\u0119,\ni\u017c z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem w miejscu tym nikogo nie spotkamy. Bo chocia\u017c\ncerkiew ta nale\u017cy do najpi\u0119kniejszych, to usytuowanie, gdzie\u015b na uboczu\npowoduje, \u017ce odwiedzaj\u0105 j\u0105 nieliczni pasjonaci drewnianej architektury. A to\nniezwyk\u0142y przyk\u0142ad tytu\u0142owego ,,Genius loci\u201d. <\/p>\n\n\n\n

  • \"\"<\/figure><\/li>
  • \"\"<\/figure><\/li>
  • \"\"<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n

    Dzi\u015b jedynie oczami wyobra\u017ani mo\u017cemy spr\u00f3bowa\u0107 odtworzy\u0107 na\nszczycie wzg\u00f3rza kompleks zabudowa\u0144 klasztornych unickiego zakonu Bazylian\u00f3w, z\nkt\u00f3rego pozosta\u0142a jedynie samotna staruszka, zbudowana z drewna jod\u0142owego jak\npodaj\u0105 najnowsze \u017ar\u00f3d\u0142a w roku 1659. Ju\u017c wi\u0119c ponad 350 lat podmurowanie z\n\u0142amanego kamienia d\u017awiga na sobie prawdziw\u0105 per\u0142\u0119 drewnianej architektury. <\/p>\n\n\n\n

    Pami\u0119tam doskonale ten pochmurny dzie\u0144 sprzed lat. Zapach starego drewna miesza\u0142 si\u0119 z nowym, \u015bwie\u017cym, ja\u015bniej\u0105cym. Cie\u015bla zajmuj\u0105cy si\u0119 wymian\u0105 gontu na moje nie\u015bmia\u0142e spostrze\u017cenia, wyra\u017anie okazywane niezadowolenie, z u\u015bmiechem stwierdzi\u0142, \u017ce gdybym przyby\u0142 tydzie\u0144 wcze\u015bniej, zasta\u0142bym cerkiew w starej szacie. Po chwili doda\u0142, \u017ce gdyby moje odwiedziny wypad\u0142y tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, oczom moim ukaza\u0142aby si\u0119 ju\u017c w nowym obiciu. A wstrzeli\u0142em si\u0119 idealnie w \u015brodek prac \ud83d\ude42 <\/p>\n\n\n\n

    • \"\"<\/figure><\/li>
    • \"\"<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n
      \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

      Dzi\u015b postrzegam ju\u017c takie chwile zdecydowanie odmiennie.\nJako szcz\u0119\u015bcie, u\u015bmiech losu, prawdziwy fart. Szczeg\u00f3lnie w okoliczno\u015bciach,\nkiedy jest mi dane do\u015bwiadczy\u0107 zdejmowania oszalowa\u0144 z s\u0119dziwych,\nkilkusetletnich, pot\u0119\u017cnych bali drewna, ukrytych pod warstw\u0105 ochronn\u0105 desek i\nklepek. Wielokrotnie rozmawia\u0142em z przygodnie spotkanymi osobami, kt\u00f3re\nspogl\u0105daj\u0105c na szczelne oszalowanie ko\u015bcio\u0142\u00f3w lub cerkwi wyra\u017caj\u0105 nierzadko\nswoje w\u0105tpliwo\u015bci w prawdziwo\u015b\u0107 dat, podawanych metryk. A zazwyczaj ca\u0142a\ntajemnica jest zakryta przed wzrokiem. W najstarszych \u015bwi\u0105tyniach mo\u017cemy\nzobaczy\u0107 budulec z kt\u00f3rych one powsta\u0142y o imponuj\u0105cych rozmiarach. Szeroko\u015b\u0107\nbrus\u00f3w w najstarszych cerkwiach galicyjskich wynosi\u0142a ponad 60 cm. Drzwi\nwykonywane by\u0142y nierzadko z desek o szeroko\u015bci dochodz\u0105cych nawet do 90 cm. A\nprzecie\u017c zar\u00f3wno brusy jak i deski w odleg\u0142ych czasach wyrabiano toporem. I tak\nw\u0142a\u015bnie powsta\u0142a cerkiew wzniesiona w Uluczu. Z materia\u0142u wyciosanego toporem. Po\nokorowaniu nale\u017ca\u0142o belki okantowa\u0107, czyli zamieni\u0107 z elementu o przekroju\nokr\u0105g\u0142ym w kwadratowy. Ile\u017c podobnych, najcz\u0119\u015bciej nieznanych niuans\u00f3w. A\nprzecie\u017c nim powsta\u0142a cerkiew, wcze\u015bniej ze szczeg\u00f3ln\u0105 staranno\u015bci\u0105 by\u0142o\nwybierane miejsce na jej wzniesienie. <\/p>\n\n\n\n

      \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

      Wystarczy kilka podobnych zda\u0144, by zacz\u0105\u0107 jakby z zupe\u0142nie\nodmiennej perspektywy spogl\u0105da\u0107 na spotykane po drodze opuszczone drewniane \u015bwi\u0105tynie.\nW nich nadzwyczajne bogactwo, niezwyk\u0142a historia. Prawdziwy ,,duch miejsca\u201d. <\/p>\n\n\n\n

      \"\"
      Wzg\u00f3rze Dubnyk – miejsce obdarzone ,,duchem”<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

      Powracamy na te \u015bcie\u017cki czasem po wielokro\u0107. Co\u015b niezwyk\u0142ego do nich przywo\u0142uje. St\u0105d wi\u0119c kolejny ju\u017c raz odwiedzamy wzg\u00f3rze Dubnyk. I tym razem aura nie rozpieszcza\u0142a. Pada\u0142 drobny deszcz. Niebo mia\u0142o odcie\u0144 szaro\u015bci. Drewno sprzed kilku lat pociemnia\u0142o. Obietnica ciszy tym razem uzupe\u0142niona zosta\u0142a przez bujn\u0105, soczyst\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107. Lubimy takie miejsca. Ch\u0119tnie do nich powracamy. <\/p>\n\n\n\n

      • \"\"<\/figure><\/li>
      • \"\"<\/figure><\/li>
      • \"\"<\/figure><\/li>
      • \"\"<\/figure><\/li>
      • \"\"<\/figure><\/li>
      • \"\"<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n

        Z cerkwi\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 wiele legend. Jedna z nich m\u00f3wi, \u017ce gdy przygotowywano si\u0119 do budowy \u015bwi\u0105tyni, z\u0142o\u017cono budulec pod stokiem g\u00f3ry, w miejscu gdzie zamierzano j\u0105 postawi\u0107. Jednak w tajemniczy spos\u00f3b w nocy jaka\u015b niewidzialna r\u0119ka przenios\u0142a materia\u0142 na szczyt Dubnyka. Trzykrotnie znoszono drewno na d\u00f3\u0142 i trzykrotnie powraca\u0142o ono na szczyt. Dlatego te\u017c uznano ostatecznie, \u017ce to sam B\u00f3g wskazuje wiernym mi\u0142e mu miejsce na \u015bwi\u0105tyni\u0119, i cerkiew postawiono na szczycie. W miejscu gdzie pr\u00f3bowano sk\u0142ada\u0107 materia\u0142 na budow\u0119 cerkwi, dzi\u015b stoi kapliczka. <\/p>\n\n\n\n

        \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

        Mia\u0142a te\u017c ze stok\u00f3w g\u00f3ry bi\u0107 cudowna woda o uzdrawiaj\u0105cych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach, co by\u0142o powodem pielgrzymek chorych z ca\u0142ej okolicy. Cudowna woda odesz\u0142a jednak st\u0105d wraz z dawnymi mieszka\u0144cami tej ziemi.<\/p>\n\n\n\n

        • \"\"<\/figure><\/li>
        • \"\"<\/figure><\/li>
        • \"\"<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n

          Inna legenda powiada, \u017ce pierwsza cerkiew ulucka zapad\u0142a si\u0119 pod ziemi\u0119 i tylko na Wniebowst\u0105pienie s\u0142ycha\u0107 g\u0142os dochodz\u0105cych z podziemi dzwon\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

          • \"\"<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n
            \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

            W\u0142a\u015bnie trwa konkurs fotograficzny zatytu\u0142owany: ,,Polska\njest pi\u0119kna\u201d. Zapewne podobnych kadr\u00f3w b\u0119dzie wiele, bo dla ka\u017cdego pi\u0119kno\nposiada inne barwy, ale s\u0105 miejsca, w kt\u00f3rych duch i wiara nieprzerwanie trwaj\u0105\nprzez kilka stuleci. W miejscach tych nie ma potrzeby by katowa\u0107 sw\u00f3j umys\u0142\ndatami, wystarczy przysi\u0105\u015b\u0107, dotkn\u0105\u0107 wiekowego drewna, zanurzy\u0107 si\u0119 w my\u015blach.\nTu \u0142atwiej, tu bli\u017cej nieba. <\/p>\n\n\n\n

            \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

            P\u0119dz\u0105c samochodem \u0142atwo przeoczy\u0107 inne miejsce, r\u00f3wnie\nniezwyk\u0142e, podobnie przynale\u017cne do Doliny Sanu. I ono w g\u0119stym zadrzewieniu,\ncho\u0107 tym razem ukryte przy uj\u015bciu prawego dop\u0142ywu niewielkiej rzeczki Jawornik.\nTrzeba zjecha\u0107 z g\u0142\u00f3wnego traktu, po kilkuset metrach przeby\u0107 br\u00f3d. Chocia\u017c\nmo\u017cna i such\u0105 stop\u0105 przez w\u0105t\u0142y mostek w\u015br\u00f3d g\u0119stej, rosochatej ro\u015blinno\u015bci.\nTak posadowiona zosta\u0142a cerkiew greckokatolicka pw. \u015aw. Dymitra w Pi\u0105tkowej.\nData 1732 rok budzi w\u0105tpliwo\u015bci, bo cho\u0107 taka inskrypcja wyci\u0119ta cyrylic\u0105\nznajduje si\u0119 na nadpro\u017cu portalu, to elementy architektoniczne wskazuj\u0105 na\nwcze\u015bniejsze lata budowy. Ale podobnie do \u015bwi\u0105tyni w Uluczu, nie jest nasz\u0105\nintencj\u0105 by zanudza\u0107 informacjami powielanymi przy ka\u017cdej okazji, kiedy tylko\nobraz cerkwi z Pi\u0105tkowej gdzie\u015b si\u0119 pojawia. Bo czy nie wystarczy i w tym\nmiejscu przysi\u0105\u015b\u0107, zapatrzy\u0107 si\u0119 na bry\u0142\u0119 tej wspania\u0142ej \u015bwi\u0105tyni. Na pe\u0142ne\ngracji kopu\u0142y, na kamienne s\u0142upy opasaj\u0105ce ca\u0142o\u015b\u0107 przybytku.<\/p>\n\n\n\n

            • \"\"<\/figure><\/li>
            • \"\"<\/figure><\/li>
            • \"\"<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n

              Cz\u0119sto w takich miejscach mam ochot\u0119 chwyci\u0107 za o\u0142\u00f3wek,\nkartk\u0119 papieru, by niezdarnie spr\u00f3bowa\u0107 utrwali\u0107 to na co spogl\u0105daj\u0105 oczy. Niby\nza pomoc\u0105 aparatu mo\u017cna zrobi\u0107 to zdecydowanie szybciej, dok\u0142adniej, to\nwidocznie cz\u0119sto czynimy to w zbyt wielkim po\u015bpiechu, skoro ka\u017cdorazowo\npozostaje niedosyt. A wystarczy poby\u0107 d\u0142u\u017cej, by doceni\u0107 zmieniaj\u0105ce si\u0119\n\u015bwiat\u0142o, czasem w\u0105t\u0142y promyk s\u0142o\u0144ca b\u0142\u0105dz\u0105cy po wydatnym okapie tej drewnianej\npi\u0119kno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

              • \"\"<\/figure><\/li>
              • \"\"<\/figure><\/li>
              • \"\"<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n

                Te dwie pere\u0142ki z Doliny Sanu urzekaj\u0105 pi\u0119knem i sk\u0142aniaj\u0105\ndo zadumy nad przemijaniem. Przycupni\u0119te malowniczo, oddalone od o\u015brodk\u00f3w\nmiejskich. To powodowa\u0142o, \u017ce nie dociera\u0142y w te miejsca nowe trendy w\narchitekturze, dlatego przetrwa\u0142y w niezmienionej formie. I cho\u0107 wn\u0119trza tych\nczy wielu podobnych stoj\u0105 od dziesi\u0105tk\u00f3w lat opuszczone, rozgrabione z\nwyposa\u017cenia, to nadal przyci\u0105gaj\u0105 wzrok niezwyk\u0142\u0105 harmoni\u0105 i urokiem.\nNieustannie wzbudzaj\u0105 zachwyt. <\/p>\n\n\n\n

                • \"\"<\/figure><\/li>
                • \"\"<\/figure><\/li>
                • \"\"<\/figure><\/li>
                • \"\"<\/figure><\/li>
                • \"\"<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n

                  Jesie\u0144, to niezwyk\u0142e barwy. \u015aciany, dachy, he\u0142my pobite\ngontem dodaj\u0105 drewnianym \u015bwi\u0105tyniom wyj\u0105tkowej malowniczo\u015bci, warto wi\u0119c\nwyrusza\u0107 w najbli\u017cszych tygodniach w podobne rejony, by karmi\u0107 swoje zmys\u0142y niezwyk\u0142o\u015bci\u0105\nkolor\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

                  • \"\"<\/figure><\/li>
                  • \"\"<\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n
                    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
                    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

                    W minionych wiekach Dolina Sanu nie by\u0142a a\u017c tak odludna. Bowiem t\u0119dy wi\u00f3d\u0142 dogodny szlak handlowy z W\u0119gier do Przemy\u015bla i dalej do Kijowa i Bizancjum. Dodatkowo rzeka sprzyja\u0142a sp\u0142awowi drewna i soli z sanockiej \u017cupy na p\u00f3\u0142noc, a w wiekach \u015brednich Ru\u015b Halicka s\u0142yn\u0119\u0142a w\u0142a\u015bnie z soli. Niestety po 1947 roku ca\u0142a dolina opustosza\u0142a, kiedy dokonano ostatnich wysiedle\u0144 ludno\u015bci ukrai\u0144skiej na p\u00f3\u0142nocne i zachodnie ziemie Polski. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wiosek niemal znikn\u0119\u0142a z mapy, a po wielu z nich nie zosta\u0142 praktycznie \u015blad. Tym bardziej warto powraca\u0107, odkrywa\u0107 to co zosta\u0142o z minionych stuleci. <\/p>\n\n\n\n

                    \"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

                    Genius loci \u2013 Duch miejsca przemawia tu niezwykle wyra\u017anie. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                    ,,Poj\u0119cie ,,Genius loci\u201d mie\u015bci si\u0119 niew\u0105tpliwie w kr\u0119gu okre\u015ble\u0144 \u015bci\u015ble zwi\u0105zanych z niematerialn\u0105 warto\u015bci\u0105 krajobrazu. Duch miejsca rozumiany jest bowiem jako zesp\u00f3\u0142 w\u0142a\u015bciwo\u015bci, kt\u00f3re nadaj\u0105 okre\u015blonej cz\u0119\u015bci \u015brodowiska cz\u0142owieka \u2013 poszczeg\u00f3lnym miejscom \u2013 obiektom, domom i zespo\u0142om, miastom, ogrodom, wreszcie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10800,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_is_tweetstorm":false,"jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false}}},"categories":[162,180,169,168],"tags":[214,185,212],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/wizyt\u00f3wka.jpg?fit=1920%2C1080","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/paifcC-2Ob","jetpack-related-posts":[{"id":14075,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=14075","url_meta":{"origin":10799,"position":0},"title":"MA\u0141E OJCZYZNY","author":"admin","date":"22 pa\u017adziernika 2023","format":"audio","excerpt":"Ju\u017c gdzie\u015b wspomina\u0142em. Wiele lat up\u0142yn\u0119\u0142o od tej chwili. Pewnego dnia wsiad\u0142em do niewielkiego autokaru. Wok\u00f3\u0142 sami obcy ludzie. Ka\u017cdy zaj\u0105\u0142 jakie\u015b miejsce. Moje przypad\u0142o mi w lewym rogu na ko\u0144cu pojazdu. Podr\u00f3\u017c mia\u0142a trwa\u0107 ca\u0142\u0105 noc. Po drodze autokar przystan\u0105\u0142 dwukrotnie. Kto\u015b wsiada\u0142 na wcze\u015bniej um\u00f3wionym punkcie. Zapad\u0142 ju\u017c\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/KLETNO-6267.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":10191,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=10191","url_meta":{"origin":10799,"position":1},"title":"ZA – SZUMIA\u0141O","author":"admin","date":"27 czerwca 2021","format":false,"excerpt":"Ostatnie tygodnie to Nasze podr\u00f3\u017ce po Beskidzie Niskim, Roztoczu, Polesiu. Ma\u0142opolska, Podkarpacie, Lubelszczyzna. Miejsca, w kt\u00f3rych z bezlitosn\u0105 oboj\u0119tno\u015bci\u0105 to co zielone porasta progi nieistniej\u0105cych domostw, \u015bwi\u0105ty\u0144, cmentarnych nagrobk\u00f3w. Tu czas p\u0142ynie jakby pod pr\u0105d, do \u017ar\u00f3de\u0142. I w\u0142a\u015bnie tu chcemy Was zabra\u0107 jesieni\u0105. Kilka kolejnych ods\u0142on pozwoli dotkn\u0105\u0107 tego\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/wizyt\u00f3wka.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":12154,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=12154","url_meta":{"origin":10799,"position":2},"title":"POWR\u00d3T","author":"admin","date":"14 maja 2022","format":false,"excerpt":"Jak ten czas umyka\u2026 mam wra\u017cenie, \u017ce od ostatniego wpisu z bagien min\u0105\u0142 dopiero rok, ale kiedy spogl\u0105dam na daty, a\u017c trudno uwierzy\u0107, \u017ce pierwszy z nich ukaza\u0142 si\u0119 prawie idealnie przed trzema ju\u017c laty. Dawno mnie tam nie by\u0142o. W ubieg\u0142ym roku raptem jedynie kr\u00f3tki rekonesans poczyni\u0142em, ale w\u00f3wczas\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/wizyt\u00f3wka-1.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":8433,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=8433","url_meta":{"origin":10799,"position":3},"title":"OGR\u00d3D","author":"admin","date":"21 czerwca 2020","format":false,"excerpt":",,Mo\u017cna je kocha\u0107, uprawia\u0107, podziwia\u0107. Mo\u017cna je mie\u0107 albo o nich marzy\u0107\". To kolorowe zjawisko przyci\u0105ga chyba ka\u017cdego bez wyj\u0105tku. A kiedy jak nie w maju lub czerwcu, kiedy wszystko wybucha wr\u0119cz intensywno\u015bci\u0105. Czasem kto\u015b ma szcz\u0119\u015bcie odziedziczy\u0107 po dziadkach kawa\u0142ek ziemi z ,,histori\u0105\", innym razem wystarczy\u0107 musi zwyk\u0142y kawa\u0142ek,\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/wizyt\u00f3wka.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":6684,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=6684","url_meta":{"origin":10799,"position":4},"title":"\u015aWI\u0104TYNIE WYGNANE","author":"admin","date":"26 stycznia 2019","format":false,"excerpt":",,Bia\u0142y kruk\u201d - czyli: rzadko\u015b\u0107, najcz\u0119\u015bciej rzadka ksi\u0105\u017cka. Wymy\u015bli\u0142 go autor satyr Juwenalis. Kruk jest ptakiem z\u0142owr\u00f3\u017cbnym tak\u017ce z racji swojej czerni, jest zreszt\u0105 czerni uosobieniem. Jest czarny jak kruk. Symbolicznie wi\u0119c bia\u0142y kruk by\u0142by czym\u015b w rodzaju sprzeczno\u015bci, czyli niemo\u017cliwo\u015bci. Ale s\u0105 zwierz\u0119ta albinosy, cho\u0107 s\u0105 rzadko\u015bci\u0105, zatem i\u2026","rel":"","context":"In "Ciekawe miejsca"","block_context":{"text":"Ciekawe miejsca","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=180"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/01\/6-2.jpg?fit=1080%2C1080&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]},{"id":6538,"url":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?p=6538","url_meta":{"origin":10799,"position":5},"title":"DWA MIEJSCA","author":"admin","date":"24 grudnia 2018","format":false,"excerpt":"Za kilka godzin Wigilia\u2026 ju\u017c za chwil\u0119 Bo\u017ce Narodzenie\u2026 W swoich w\u0119dr\u00f3wkach lubi\u0119 zagl\u0105da\u0107, zatrzymywa\u0107 si\u0119 w ko\u015bcio\u0142ach. W miejscach tych czuj\u0119 si\u0119 dobrze. By przysi\u0105\u015b\u0107, zatopi\u0107 si\u0119 w my\u015blach, porozmawia\u0107\u2026 By spr\u00f3bowa\u0107 przywo\u0142a\u0107 ducha dawnych mieszka\u0144c\u00f3w, us\u0142ysze\u0107 cie\u0144 modlitw. Wprawdzie w milczeniu jest najwi\u0119cej s\u0142\u00f3w, najwi\u0119cej tre\u015bci, ale cisza\u2026","rel":"","context":"In "Blog"","block_context":{"text":"Blog","link":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/?cat=162"},"img":{"alt_text":"","src":"https:\/\/i0.wp.com\/naskrajukraju.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/12\/1-2.jpg?fit=1200%2C675&resize=350%2C200","width":350,"height":200},"classes":[]}],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10799"}],"collection":[{"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10799"}],"version-history":[{"count":18,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10799\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10856,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10799\/revisions\/10856"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/10800"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10799"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10799"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/naskrajukraju.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10799"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}